"Wyjątkowy w Polsce przypadek aktora, który sprawdza się we wszystkich gałęziach sztuki, które uprawia - i w filmie, i w telewizji, i w teatrze" - mówił o Jerzym Stuhrze reżyser Krzysztof Kieślowski. 9 lipca 2025 roku mija rok od śmierci aktora, która wstrząsnęła światem rodzimej kinematografii.
Jerzy Stuhr: pierwsze kroki w branży
Jerzy Stuhr urodził się 18 kwietnia 1947 roku w Krakowie. Przodkowie aktora - Anna z domu Thill i Leopold Stuhr przyjechali do Krakowa z powiatu Mistelbach w Dolnej Austrii w 1879.
Do ukończenia szkoły średniej (Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego) mieszkał z rodzicami w Bielsku-Białej. Następnie powrócił do Krakowa, gdzie ukończył polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz Wydział Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie. W 1972 roku rozpoczął pracę jako aktor w Teatrze Starym. Szerokiej publiczności w Polsce stał się znany w połowie lat 70. jako współprowadzący (wraz z Bogusławem Sobczukiem) programy telewizyjne z cyklu "Spotkanie z Balladą". Już wcześniej, w 1971 roku, zadebiutował jako aktor filmowy - w "Milionie za Laurę" Hieronima Przybyła i w "Trzeciej części nocy" Andrzeja Żuławskiego.
Jerzy Stuhr: wybitne kreacje, które zapisały się w historii polskiego kina
W 1977 roku Jerzy Stuhr stworzył pierwszą ze swych słynnych filmowych kreacji. W "Wodzireju" Feliksa Falka zagrał Lutka Danielaka. Lutek - parweniusz, przebojowy dorobkiewicz, który bezwzględnie dąży do osiągnięcia życiowego sukcesu, a dla kariery jest gotów poświęcić wszystko, nawet najbliższych przyjaciół - "stał się symbolem moralnej degrengolady epoki małej stabilizacji" - pisał na łamach "Polityki" Janusz Wróblewski. Człowieka dwuznacznego moralnie - pozbawionego skrupułów adwokata - Stuhr zagrał następnie w dramacie "Bez znieczulenia" Andrzeja Wajdy (1978).
W 1979 roku zagrał głośną rolę w "Amatorze" Kieślowskiego. Wcielił się w postać Filipa Mosza, zatrudnionego w zakładzie przemysłowym zaopatrzeniowca, dla którego momentem przełomowym w życiu staje się kupno amatorskiej kamery filmowej. Mosz z ceniącego święty spokój szarego człowieka przeobraża się w społecznika i artystę, wrażliwego na ludzką krzywdę. W "Wizji lokalnej" (1980) Filipa Bajona, będącej rekonstrukcją wydarzeń, które miały miejsce w roku 1901 we Wrześni, Stuhr zagrał radcę Wagnera.
Talent komediowy Stuhra podziwiać można było m.in. w filmach Juliusza Machulskiego. W "Kingsajzie" z 1987 roku Stuhr wcielił się w postać nadszyszkownika Kilkujadka. W "Seksmisji" (1984) jako Maks wygłaszał pamiętne kwestie: "Ciemność, widzę ciemność! Ciemność widzę!", czy "Sfiksowałyście, boście chłopa dawno nie miały! Chłopa wam trzeba!". Ta rola pozostała z nim na zawsze i jest jedną z ulubionych kreacji widzów w historii polskiego kina. U Juliusza Machulskiego Stuhr zagrał również w 1989 roku w komedii "Deja vu". Do znanych ról Stuhra należy również kreacja w "Pociągu do Hollywood" Radosława Piwowarskiego (1987). W 1988 roku zagrał tytułową rolę w filmie Andrzeja Kotkowskiego "Obywatel Piszczyk", będącym opowieścią o przygodach bohatera "Zezowatego szczęścia" Andrzeja Munka. W rozgrywającym się w czasie I wojny światowej "Łuku Erosa" (1987) Jerzego Domaradzkiego Stuhr wcielił się w docenta Stanisława Ciąglewicza.
Jedną z najważniejszych postaci w zawodowym życiu Stuhra był Krzysztof Kieślowski. Aktor wystąpił w kilku jego filmach, m.in. w "Spokoju" (1976), wspomnianym "Amatorze" (1979), "Dekalogu: Dziesięć" (1988) i "Białym" (1993). "Perfekcyjna technika aktorska i inteligencja" - mówił o nim reżyser.
Zobacz również:
Jerzy Stuhr z czasem również miał okazję sprawdzić swoje umiejętności po drugiej stronie kamery. Pierwszy film, którego wyreżyserował to "Spis cudzołożnic", zrealizowany na podstawie powieści Jerzego Pilcha w 1995 roku. W dorobku reżyserskim ma także zrealizowane w oparciu o własne scenariusze filmy: "Historie miłosne" (1997), które w Wenecji zdobyły nagrodę krytyków FIPRESCI, "Tydzień z życia mężczyzny" (1999) - Stuhr nominowany był w Wenecji do Złotego Lwa, "Pogoda na jutro" (2003), "Korowód" (2007), "Obywatel" (2014) oraz film "Duże zwierzę" (2000), który stworzył na podstawie scenariusza Krzysztofa Kieślowskiego - ten obraz uhonorowany został Nagrodą Specjalną Jury w Karlowych Warach.
W 2010 roku aktor brawurowo wcielił się w Witkacego w filmie Jacka Koprowicza "Mistyfikacja". Aktor grał również z powodzeniem za granicą, szczególnie we włoskich filmach. Wystąpił w kilku filmach Nanniego Morettiego: "Kajman" (2006), "Habemus papam - mamy papieża" (2011) i "Lepsze jutro" (2023).
Młodsza publiczność pokochała go także za role w dubbingu. Do historii przeszła jego "kreacja" Osła w polskiej wersji językowej serii filmów o Shreku.
Pierwsza rocznica śmierci Jerzego Stuhra
Jerzy Stuhr zmarł 9 lipca 2024 roku w wieku 77 lat, pozostawiając pustkę w sercu rodziny, przyjaciół i licznych fanów. Przyczyną tragedii był nowotwór krtani, z którym zmagał się od 2011 roku. Ostatnie pożegnanie aktora odbyło się 17 lipca. Na uroczystości pojawiło się wielu bliskich artyście ludzi, którzy chcieli po raz ostatni oddać mu hołd. W ceremonii pogrzebowej wziął udział także prezydent Krakowa Aleksander Miszalski, który nazwał aktora "przyjacielem miasta".
"Artyści tacy, jak Jerzy Stuhr nigdy nie odchodzą. Jego role, filmy, książki będą z nami na zawsze. Dziedzictwo, jakie pozostawił będzie żyło w naszych sercach i umysłach" - mówiła ministra kultury Hanna Wróblewska podczas uroczystości.
Zobacz też:
Kto zastąpi Jerzego Stuhra w "Shreku"? "Są dwie możliwości"
!["Miłość, która zostaje" [trailer]](https://i.iplsc.com/000MJ7PR9UMKWWUK-C486.webp)
