Wśród opowieści z planów filmowych są takie, które nie są tylko ciekawostką, ale realnie demaskują proces wchodzenia w rolę. Do tej kategorii należy fakt, że Christian Bale podczas przygotowań do "American Psycho" inspirował się zachowaniami Toma Cruise'a. Bale nie zamierzał naśladować Cruise'a jeden do jednego ani tworzyć karykatury gwiazdy. Szukał raczej konkretnych, lecz subtelnych zachowań: publicznej, perfekcyjnie wyreżyserowanej uprzejmości i uśmiechu, który może wyglądać na serdeczny, a jednak pozostawia wrażenie emocjonalnej pustki. Ten uśmiech stał się dla Bale'a kluczem do Patricka Batemana - człowieka, który jest wytworem własnej fasady.
Zobacz również:
Bateman jako projekt, a nie człowiek
"American Psycho" (2000) w reżyserii Mary Harron, oparty na powieści Breta Eastona Ellisa, to film o podwójnej naturze. Z jednej strony jest thrillerem, z drugiej - ostrą satyrą na kulturę yuppies, fetysz statusu i konsumpcyjny narcyzm końca lat 80. Bateman, bogaty bankier inwestycyjny z Manhattanu, żyje w świecie marek, treningów, kosmetyków, perfekcyjnych garniturów i wojny o rezerwacje miejsc w modnych restauracjach. Jego tożsamość to odzwierciedlenie luksusu: dopracowana, droga, powtarzalna. Rzecz w tym, że ten luksus zastępuje mu wnętrze.
Inspiracja Cruise'em jest sensowna, choć pozornie zaskakująca. Bateman nie jest typem "złoczyńcy z mroku". On jest ucieleśnieniem idealnego produktu. A Tom Cruise przez dekady był w Hollywood wzorem doskonałości: hiperprofesjonalny, nieskazitelnie przygotowany, zawsze na 110 procent, z aurą sukcesu i kontrolowanego wizerunku.
Dlaczego akurat Tom Cruise był inspiracją?
Bale dostrzegł w publicznych wystąpieniach Cruise'a pewną formę intensywnej normalności: energię, która jest jednocześnie urokliwa i odrobinę nienaturalna. To stan, w którym człowiek wydaje się skrajnie obecny, miły, entuzjastyczny - ale w sposób tak dopracowany, że zaczyna wyglądać jak performance. W warstwie aktorskiej to materiał idealny do przeniesienia na Batemana: uprzejmość jako narzędzie dominacji, uśmiech jako tarcza, kontakt wzrokowy jako test władzy. Patrick Bateman mówi właściwe rzeczy, śmieje się w odpowiednim momencie, używa właściwych nazw marek, cytuje właściwe opinie. Jest poprawny aż do przesady. I właśnie w tej przesadzie rodzi się niepokój.
Najmocniej działa to w scenach, gdy Bateman prowadzi rozmowy, które są czysto transakcyjne, wymiana komplementów, demonstracja gustu, gra w prestiż. Bale gra minimalnym przesunięciem: uśmiech trwa odrobinę za długo, ton jest zbyt uprzejmy, reakcja zbyt szybka. Widz czuje, że to nie człowiek, tylko algorytm społeczny w luksusowym opakowaniu.
Zobacz również:
Christian Bale: perfekcjonista i aktorski kameleon
Wybór takiej inspiracji pasuje do Bale'a, bo to aktor znany z metodycznego podejścia i odwagi do ekstremów. Jeszcze jako dziecko zwrócił uwagę rolą w "Imperium słońca", później przeszedł drogę od kina młodzieżowego do ról, które wymagały radykalnej transformacji. Najgłośniejszym przykładem jest "Mechanik", do którego drastycznie schudł, a następnie w krótkim czasie odbudował masę do "Batmana". W "American Psycho" transformacja nie jest jednak fizyczna w sensie spektakularnej zmiany sylwetki - choć Bateman jest obsesyjnie wysportowany - tylko precyzyjnie psychologiczna. Bale zbudował postać z mikroelementów: sposobu mówienia, rytmu pauz, kontrolowanej mimiki, napięcia w szczęce. To rola, która wymaga dyscypliny podobnej do tej, z której Cruise słynie w swoim zawodowym wizerunku.
Tom Cruise: marka, dyscyplina i praca nad wizerunkiem
Od "Top Gun", przez "Rain Mana", "Urodzonego 4 lipca", "Jerry'ego Maguire'a", po serię "Mission: Impossible" - Cruise konsekwentnie gra bohaterów napędzanych ambicją. W świecie kina jest znany z tego, że wykonuje własne kaskaderskie sceny, szkoli się do ról z obsesyjną wręcz dokładnością i tworzy filmy jako precyzyjne produkty rozrywkowe. Nawet gdy gra postać moralnie niejednoznaczną, jak w "Collateral", pozostaje w tym jakiś chłodny profesjonalizm. To właśnie ta inżynieria wizerunku mogła zafascynować Bale'a w procesie tworzenia Batemana - człowieka, który jest inżynierem samego siebie.
Dlatego informacja o inspiracji Cruise'em jest czymś więcej niż anegdotą. Ona pomaga zrozumieć, czemu Bateman jest tak niepokojący. To nie potwór z cienia. To człowiek, który wygląda jak reklama i zachowuje się jak idealny klient. A kiedy idealny klient okazuje się pusty, film staje się satyrą na świat, w którym uprzejmość, sukces i perfekcyjny uśmiech mogą być jedynie kolejną, świetnie dopasowaną maską.
