W środę, 25 grudnia, 90. urodziny obchodzi reżyser "Nocy i dni" Jerzy Antczak. Mimo iż od ostatniego zrealizowanego przez niego filmu minęło już 17 lat, laureat Diamentowych Lwów pozostaje klasykiem polskiego kina.
Tak Jerzy Antczak świętował dziesięć lat temu 80. urodzinyPIOTR FOTEK/REPORTEREast News
Jerzy Antczak urodził się we Włodzimierzu Wołyńskim (obecnie Ukraina). Po wojnie, w 1949 r., ukończył gimnazjum w Opolu. Następnie podjął studia na Wydziale Aktorskim Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej w Łodzi. Po studiach pracował w łódzkim Teatrze Powszechnym - początkowo jako aktor, potem także jako reżyser.
W charakterze aktora oglądaliśmy go m.in. w "Karierze" Jana Koechera (1954), noweli bokserskiej omnibusowego filmu "Trzy starty" (1955) oraz "Na białym szlaku" (1962) reżyserskiego duetu Jarosław Brzozowski - Andrzej Wróbel.
W 1957 r. współtworzył w Łodzi Teatr 7.15, został jego dyrektorem. Rok później otrzymał angaż do łódzkiego Teatru Nowego, gdzie występował jako aktor oraz reżyserował, asystując Kazimierzowi Dejmkowi.
Jerzy Antczak jako odtwórca głównej roli w noweli bokserskiej w "Trzech startach" Czesława PetelskiegoINPLUSEast News
W 1963 r. Antczak przeniósł się z Łodzi do Warszawy, gdzie do 1975 r. pełnił funkcję naczelnego reżysera Teatru Telewizji. Dla Teatru Telewizji zrealizował ok. 130 spektakli, m.in. "Kordiana" Juliusza Słowackiego (1963), "Milczenie morza" Vercorsa (1964), "Pożegnanie z Marią" Tadeusza Borowskiego (1966), "Skowronka" Jeana Anouilha (1966), "Notes" Zdzisława Skowrońskiego (1968), "Epilog norymberski" - według własnego scenariusza (1969), "Ścieżki chwały" Humphreya Cobba (1996).Jednym z pierwszych filmów, które wyreżyserował, był "Wystrzał" z 1965 r. z Ignacym Gogolewskim, Boguszem Bilewskim i Igorem Śmiałowskim w obsadzie. Kolejne to "Mistrz" (1966, uhonorowany nagrodą Prix Italia na Międzynarodowym Festiwalu Twórczości Radiowej i Telewizyjnej w Palermo), "Hrabina Cosel" (1968, film oraz serial telewizyjny), w której główną rolę wykreowała Jadwiga Barańska i "Epilog norymberski" (1970, filmowa wersja widowiska telewizyjnego).W 1975 r. odbyła się premiera najsłynniejszego filmowego dzieła w dorobku Antczaka - "Nocy i dni", ekranizacji powieści Marii Dąbrowskiej z rewelacyjnymi głównymi rolami Jadwigi Barańskiej i Jerzego Bińczyckiego oraz niezapomnianą muzyką Waldemara Kazaneckiego.
Obraz otrzymał nominację do Oscara i Grand Prix na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku (od 1987 r. festiwal ten odbywa się w Gdyni). Barańską za rolę Barbary Niechcic uhonorowano Srebrnym Niedźwiedziem dla najlepszej aktorki na festiwalu w Berlinie. Bińczyckiemu przyznano z kolei nagrodę za najlepszą pierwszoplanową rolę męską na festiwalu w Gdańsku.
Reżyser "Nocy i dni" opowiada w książce wiele ciekawych historii związanych z kilkuletnią pracą nad tym filmem i z przygotowaniami do jego realizacji. Gdy rozpoczął kompletowanie obsady, do roli Bogumiła wybrał aktora krakowskiego Starego Teatru Jerzego Bińczyckiego. "Zachwycił mnie. Nie tylko talentem aktorskim, ale również warunkami zewnętrznymi" - napisał w książce reżyser.
Bińczycki do jego propozycji podszedł jednak z dużą rezerwą. "Panie reżyserze, ja się do filmu nie nadaję. Wszystkie próbne zdjęcia spaliłem. Uchwalono, że jestem niefilmowy" - cytuje aktora Antczak.
We wrześniu, podczas 40. edycji Festiwalu Filmowego w Gdyni, Jadwiga Barańska otrzymała Platynowe Lwy dla najlepszej polskiej aktorki. Gwiazda "Nocy i dni" w głosowaniu publiczności zebrała więcej głosów od Krystyny Jandy ("Przesłuchanie") oraz Danuty Szaflarskiej ("Pora umierać").
Film Jerzego Antczaka wybrano zaś najlepszym polskim filmem 40-lecia.
Wojciech StrozykReporter
Zapytana o najpiękniejszą scenę z "Nocy i dni", Barańska mówi, że dla niej każda była ważna i niepowtarzalna.
"W najśmielszych snach nie przypuszczaliśmy, że chwila, w której Barbara dostaje nenufary od Toliboskiego wejdzie do historii polskiego kina" - dodaje aktorka.
East News/POLFILM
To Jadwiga Barańska podsunęła Jerzemu Antczakowi pomysł filmowej adaptacji "Nocy i dni". Było lato 1969 roku, rodzina z synem spędzała urlop w Jugosławii. Siedzieli na kamienistej plaży, kiedy pani Jadwiga powiedziała od niechcenia: "Przed wyjazem słyszałam w radiu, jak Gustaw Holoubek czytał 'Noce i dnie'. Zrobiło to na mnie olbrzymie wrażenie. A może byś to przeczytał?".
Jerzemu Antczakowi powieść wydawała się tak nudna, że nigdy nie doczytał jej do końca. Ale słowa żony wziął do serca i po powrocie do Warszawy zagłębił się w lekturze. I doznał olśnienia: przecież to ogromna szansa dla nich obojga, bo od początku było jasne, że rolę Barbary Niechcic może zagrać tylko Jadwiga.
East News/POLFILM
W 2016 roku Jerzy Antczak i Jadwiga Barańska świętować będą 60-lecie małżeństwa!
AKPA
W 2002 roku, po 25-letniej nieobecności na ekranie, zagrała w filmie męża "Chopin. Pragnienie miłości". Wcieliła się w matkę Fryderyka - Teklę Justynę Chopin.
Jadwiga Barańska była też współautorką scenariusza. Jerzy Antczak zaprosił ją również do współpracy reżyserskiej, powierzając bardzo trudne zadanie: pracę z aktorem.
Agathe PhotoEast News
"Noce i dnie" otrzymały nominację do Oscara. Za rolę Barbary Jadwiga Barańska uhonorowana została Srebrnym Niedźwiedziem na festiwalu filmowym w Berlinie. Do dziś dzieło Jerzego Antczaka obejrzało w kinie 22 miliony widzów.
East News/POLFILM
- Do tej roli przygotowywałam się pół roku, w tym czasie wzięłam urlop z teatru - wspomina aktorka.
- Na planie byliśmy wszyscy zżyci, każdy z nas miał niespożytą energię, nie baliśmy się wyrzeczeń, zupełnie nie przeszkadzało nam, że gramy w prawdziwych chlewach czy oborach. Pamiętam, jak po zdjęciach w zapylonej cegielni, zaczęłam mówić innym, zmienionym głosem. Ale warto było, a dzień, w którym dostałam nagrodę w Berlinie, był jednym z najprzyjemniejszych w moim życiu - mówi Barańska.
East News/POLFILM
Jadwiga Barańska, jedna z najbardziej cenionych i lubianych polskich aktorek, niezapomniana Barbara Niechcic z ekranizacji "Nocy i dni", kończy w środę, 21 października, 80 lat.
"Brzydka, chuda i niezdolna" - Jerzy Antczak, młody asystent w łódzkiej Filmówce, nie miał litości dla 17-latki Jadwigi Barańskiej, która stanęła przed komisją. 16 lat później aktorka zagrała główną rolę w historycznym dramacie Antczaka "Hrabina Cosel" (na zdjęciu). Były asystent, obecnie uznany reżyser, był już wówczas jej mężem.
East News/POLFILM
Jadwiga Barańska wystąpiła też w filmach "Epilog norymberski" (1970, reż. Jerzy Antczak) oraz "Trędowata" (1976, reż. Jerzy Hoffman - na zdjęciu).
W 1979 r., wraz z Jerzym Antczakiem, wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych. Para mieszka w Los Angeles, gdzie Antczak wykłada w prestiżowej Szkole Filmowej UCLA.
East News/POLFILM
Aktor, zwany przez przyjaciół Biniem, ostatecznie zgodził się przyjąć rolę. "Z doklejoną brodą, która wydłużyła mu twarz, prezentował się wspaniale. Kiedy postawiłem Jadzię i Binia blisko siebie, nie miałem wątpliwości. On - wielki, rosły. Ona - drobna, kobieca. Mam Bogumiła i Barbarę" - wspomina reżyser "Nocy i dni".
Od 1956 roku jest mężem aktorki Jadwigi Barańskiej. "Nie mógłbym być z kobietą, z którą nie można porozmawiać. Z Barańską można o wszystkim. Od Spinozy do prehistorii człowieka" - twierdzi reżyser. I dodaje, że to ona nie pozwoliła, by sodówka uderzyła mu do głowy. "Jak każdy mężczyzna, jestem próżny. Życie moje tak się ułożyło, że miałem kierownicze stanowiska. 'Panie Jerzy, jakie to jest wspaniałe' - słuchałem. I człowiek głupi to kupował. A Barańskiej się nie weźmie na plewy".
Mimo że Antczak zdecydował się osiąść w Stanach Zjednoczonych - gdzie jest cenionym wykładowcą reżyserii, profesorem na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles (UCLA) - co jakiś czas przyjeżdża do Polski. Owocem tych wizyt stały się filmy "Dama Kameliowa" z 1994 r. i "Chopin. Pragnienie miłości" z 2002 r. "Szczerze - to ja z Polski nie wyjechałem. Mnie jest potrzebny aromat nierównych chodników..." - mówi Antczak.
"Chopin. Pragnienie miłości" był kinowym debiutem Piotra Adamczyka. Antczak twierdził, że niebagatelną rolę w wyborze aktora odegrała jego żona (która była również współautorką scenariusza).
Jerzy Antczak i Piotr Adamczyk na planie filmu "Chopin. Pragnienie miłości"Niemiec AKPA
"Moje uczucia, ściślej uczucia Jadwigi Barańskiej, podpowiedziały, że idealnym Chopinem dla naszego filmu będzie Piotr Adamczyk. Oczywiście nie nam wydawać ostateczny werdykt co do jakości tego, co zrobił Piotruś, niemniej wydaje się nam, że przekazał on wszystkie zamierzenia scenariusza. I wreszcie rzecz najważniejsza. Mimo że nie grał na fortepianie przed rolą, dzięki wielkiej pracy doszedł do takiej perfekcji, że był w stanie samodzielnie wykonać 'Preludium Des-Dur Op. 28'" - mówił reżyser.
W 2015 roku, podczas jubileuszowego, 40. Festiwalu Filmowego w Gdyni, "Noce i dnie" Jerzego Antczaka otrzymały Diamentowe Lwy. Jako najlepszy polski film 40-lecia w pokonanym polu zostawiły inne polskie produkcje walczące o Oscara za film nieanglojęzyczny: "Potop" Jerzego Hoffmana i "Ziemię obiecaną" Andrzeja Wajdy.
Statuetkę w kategorii najlepsza muzyka doceniony został Wojciech Kilar za "Ziemię obiecaną". W ocenie widzów okazał się lepszy od Henryka Kluźniaka ("Vabank II, czyli riposta") oraz Michała Lorenca ("Bandyta" i "Psy").
Diamentowe Lwy w jego imieniu odebrała aktorka Bożena Dykiel.Piotr WittmanPAP
Laureatką Diamentowych Lwów w kategorii najlepsza aktorka została gwiazda "Nocy i dni" Jadwiga Barańska. Zebrała więcej głosów od Krystyny Jandy ("Przesłuchanie") oraz Danuty Szaflarskiej ("Pora umierać").
Barańska, przyjmując nagrodę, dziękowała wszystkim, którzy na nią zagłosowali. - Bardzo się państwu kłaniam i bardzo, bardzo dziękuję za wspaniały dzień. Bóg zapłać! - powiedziała aktorka.
Piotr WittmanPAP
Za najlepszy film 40-lecia zostały uznane - nominowane w 1977 roku do Oscara - "Noce i dnie" Jerzego Antczaka. W pokonanym polu zostawiły inne polskie produkcje walczące o Oscara za film nieanglojęzyczny: "Potop" Jerzego Hoffmana i "Ziemię obiecaną" Andrzeja Wajdy
Piotr WittmanPAP
W poniedziałek, 14 września, rozpoczął się jubileuszowy 40. Festiwal Filmowy w Gdyni. Na gali otwarcia, na której obecna była znaczna większość spośród żyjących laureatów imprezy, wręczono nagrodę specjalną - Diamentowe Lwy.
Plebiscyt Diamentowe Lwy miał na celu wyłonienie spośród dotychczasowych laureatów Festiwalu Filmowego w Gdyni ulubieńców publiczności, w czterech kategoriach: najlepszy film, najlepszy aktor, najlepsza aktorka i najlepsza muzyka.
W finałowym etapie widzowie mogli głosować na troje nominowanych w każdej ze wspomnianych kategorii.
Piotr WittmanPAP
Ekranowy partner Barańskiej - Jerzy Bińczycki musiał z kolei uznać wyższość Janusza Gajosa, nominowanego za role w "Milionerze", "Przesłuchaniu" i "Ucieczce z kina wolność". Szanse na statuetkę miał również Tomasz Kot wcielający się w doktora Zbigniewa Religę w "Bogach".
- Nie przepadam za patosem, za nadużywaniem wielkich słów - mówił Gajos, przyznając jednocześnie, że jest to dla niego chwila szczególna. - Bardzo serdecznie dziękuję. Wszystkich państwa (...) chcę zapewnić, że zawsze się starałem i będę się starał, żeby uprawiając ten zawód być szczerym. Rozmawiam z państwem najszczerzej, jak można, (...) tak, żeby nie ranić waszych uczuć, być w zgodzie z waszym poczuciem smaku, z waszym poczuciem humoru.
Piotr WittmanPAP