Aktor, reżyser i pedagog Jerzy Stuhr, odtwórca ról Filipa Mosza w "Amatorze", Lutka Danielaka w "Wodzireju" i Maksa w "Seksmisji", kończy we wtorek 70 lat.
Jerzy StuhrMarek Lasyk Reporter
"Perfekcyjna technika aktorska i inteligencja" - mówił o nim Krzysztof Kieślowski. Widzowie pokochali Stuhra za niezapomniane kreacje filmowe - m.in. role Filipa Mosza w "Amatorze", Lutka Danielaka w "Wodzireju" i Maksa w "Seksmisji".Kieślowski był jedną z najważniejszych postaci w zawodowym życiu Stuhra. Aktor zagrał w kilku jego filmach, m.in. "Spokoju" (1976), "Amatorze" (1979), "Przypadku" (1981), "Dekalogu X" (1988) i "Białym" (1993). Kieślowski bardzo cenił Stuhra. Określał go jako "wyjątkowy w Polsce przypadek aktora, który sprawdza się we wszystkich gałęziach sztuki, które uprawia - i w filmie, i w telewizji, i w teatrze".
"Myślę, że decydują o tym dwa elementy. Pierwszy stanowi technika, wspaniała technika, opanowana do perfekcji we wszystkich właściwie szczegółach. Druga rzecz, niemniej istotna, przydatna zwłaszcza dla kina, to jego znajomość rzeczywistości. A ponad tymi dwiema umiejętnościami góruje inteligencja" - powiedział Kieślowski w 1981 roku, w programie telewizyjnym "Twarze teatru".
Jerzy Stuhr urodził się 18 kwietnia 1947 roku w Krakowie. Przodkowie aktora - Anna z domu Thill i Leopold Stuhr przyjechali do Krakowa z powiatu Mistelbach w Dolnej Austrii w 1879.
Do ukończenia szkoły średniej (Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego) mieszkał z rodzicami w Bielsku-Białej. Następnie powrócił do Krakowa, gdzie ukończył polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz Wydział Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie.
W 1972 roku rozpoczął pracę jako aktor w Starym Teatrze w Krakowie. Szerokiej publiczności w Polsce stał się znany w połowie lat 70. jako współprowadzący (wraz z Bogusławem Sobczukiem) programy telewizyjne z cyklu "Spotkanie z Balladą".
Jerzy Stuhr w filmie Krzysztofa Kieślowskiego "Spokój"East News/POLFILM
Po studiach został zatrudniony w Starym Teatrze im. Modrzejewskiej w Krakowie. Już wcześniej, w 1971 r., zadebiutował jako aktor filmowy - w "Milionie za Laurę" Hieronima Przybyła i w "Trzeciej części nocy" Andrzeja Żuławskiego.
W 1977 roku stworzył pierwszą ze swych słynnych filmowych kreacji. W "Wodzireju" Feliksa Falka zagrał Lutka Danielaka. Lutek - parweniusz, przebojowy dorobkiewicz, który bezwzględnie dąży do osiągnięcia życiowego sukcesu, a dla kariery jest gotów poświęcić wszystko, nawet najbliższych przyjaciół - "stał się symbolem moralnej degrengolady epoki małej stabilizacji" - pisał na łamach "Polityki" Janusz Wróblewski.
Człowieka dwuznacznego moralnie - pozbawionego skrupułów adwokata - Stuhr zagrał następnie w dramacie "Bez znieczulenia" Andrzeja Wajdy (1978).
W 1979 r. zagrał głośną rolę w "Amatorze" Kieślowskiego. Wcielił się w postać Filipa Mosza, zatrudnionego w zakładzie przemysłowym zaopatrzeniowca, dla którego momentem przełomowym w życiu staje się kupno amatorskiej kamery filmowej. Mosz z ceniącego święty spokój szarego człowieka przeobraża się w społecznika i artystę, wrażliwego na ludzką krzywdę.
Końcowa scena "Amatora" - gdy opuszczony przez bliskich Mosz kieruje obiektyw kamery na samego siebie - należy do najsłynniejszych w historii polskiego kina; jest też często określana jako "manifest programowy" Kieślowskiego.
"Amator" został obsypany nagrodami: otrzymał Grand Prix w Gdyni, Złoty medal oraz nagrodę FIPRESCI na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Moskwie, laury podczas festiwali w Berlinie i Chicago. Nagroda Jantara podczas koszalińskiego festiwalu „Młodzi i Film” została filmowi przyznana za "podjęcie problematyki szczególnie ważnej w zakresie ideowego, moralnego i intelektualnego dojrzewania młodego pokolenia. Jury uznało, że film ten najpełniej stawia problem wyborów życiowych, stwarzając płaszczyznę do przemyśleń nad ideałem współczesnego młodego pokolenia".
Słynne zakończenie "Amatora", kiedy bohater filmu Kieślowskiego kieruje kamerę na siebie samego i zaczyna opowiadać historię swego życia. "Wolę rozumieć [ten gest] nie jako decyzje ucieczki o tematów publicznych do prywatnych, lecz jako uświadomomienie sobie przez bohatera, że uprawianie wszelkiej twórczości wymaga, by samego siebie poznać do końca" - pisał Tadeusz Lubelski w "Filmie".
Pierwowzorem postaci Filipa Mosza był filmowiec-amator, fotograf i plastyk Franciszek Dzida. "Barwna postać, która sprawiała, że maleńkie Chybie i wiejski klub filmowy istniały na mapie Polski i Europy. Twórca idei, która wpłynęła na życie wielu osób i zmieniała naszą miejscowość pozostawił po sobie kilkadziesiąt filmów, prace plastyczne, bogate archiwum fotograficzne i ogrom wspomnień o ciekawym człowieku i wielkiej filmowej przygodzie, w której mogliśmy z nim uczestniczyć" - napisali o zmarłym w 2013 Dzidzie przyjaciele z Amatorskiego Studia Filmowego "Klaps".
"Najpełniejszą i chyba najbardziej własną z ról filmowych Stuhra" - nazwał role w "Amatorze" Aleksander Jackiewicz. "Tematem tego filmu było dla mnie przede wszystkim stawanie się artysty. Dojrzewanie do sztuki. To sobie 'ciągnąłem' przez cały film, jako swoją prywatną nutkę, uważając, że oparcie się na tym właśnie daje szansę bycia szczerym" - przyznawał aktor
Jerzy Stuhr nie tylko wcielił się w postać Filipa Mosza, był również współautorem dialogów do "Amatora". Żonę jego bohatera zagrała Małgorzata Ząbkowska (L) - koleżanka Stuhra z krakowskiej PWST (kończyli studia w tym samym roku!).
EAST NEWS/POLFILM
Kieślowski z niezwykłą przenikliwością ukazuje powolną ewolucję Filipa, który z człowieka "schowanego" we własną prywatność i ceniącego ponad wszystko "święty spokój" przeobraża się w społecznika i artystę, wrażliwego na ludzką krzywdę i niesprawiedliwość - czytamy w Internetowej Bazie Filmu Polskiego.
"Amator" to historia kariery zaopatrzeniowca (Jerzy Stuhr) z zakładu przemysłowego w podkrakowskim miasteczku, którego życie zmienia się wraz z kupnem amatorskiej kamery filmowej - bohater przeobraża się w społecznika i artystę, wrażliwego na ludzką krzywdę i niesprawiedliwość.
Film "Amator" (1979) Krzysztofa Kieślowskiego to jedno z najwybitniejszych dzieł reżysera i najgłośniejszy obraz "kina moralnego niepokoju".
EAST NEWS/POLFILM
Sympatię widzów Stuhr zyskał także dzięki talentowi komediowemu, któremu dał wyraz w filmach Juliusza Machulskiego - "Seksmisja" (1984), "Kingsajz" (1987) i "Kiler" (1997). Wśród znanych ról Stuhra są też kreacje w filmach: "Szansa" Feliksa Falka (1980), "Persona non grata" Krzysztofa Zanussiego (2005) i "Kajman" włoskiego reżysera Nanniego Morettiego (2006).
Pierwszy film, którego Stuhr był reżyserem, to "Spis cudzołożnic" , zrealizowany na podstawie powieści Jerzego Pilcha w 1995 roku. "Nigdy nie dano mi szansy zagrania inteligenta, którym się czułem. Chciałem opowiedzieć (...) o bohaterze swojego pokolenia, przekazać to wszystko, czym się zaraziłem w filmach Kieślowskiego w latach siedemdziesiątych. (...) Tak się cudownie złożyło, że Witold Adamek podsunął mi powieść Jerzego Pilcha" - tłumaczył wówczas Stuhr w wywiadzie dla "Życia Warszawy".W dorobku reżyserskim ma także zrealizowane w oparciu o własne scenariusze filmy: "Historie miłosne" (1997), "Tydzień z życia mężczyzny" (1999), "Pogoda na jutro" (2003), "Korowód" (2007), "Obywatel" (2014) oraz film "Duże zwierzę" (2000), który wyreżyserował na podstawie scenariusza Krzysztofa Kieślowskiego.
Ostatnią kinową rolą Jerzego Stuhra był występ w najnowszym filmie włoskeigo reżysera Nanniego Morettiego "Habemus papam - mamy papieża" (2011).materiały dystrybutora
Do współpracy z reżyserem Jackiem Koprowiczem powrócił w 2010 roku, wcielając się w "Mistyfikacji" w postać Witkacego.materiały dystrybutora
Za obraz "Duże zwierzę" (2000) uhonorowany został Nagrodą Specjalną Jury w Karlowych Warach.AKPA
Za reżyserię "Tygodnia z życia mężczyzny" (1999) Stuhr nominowany był w Wenecji do Złotego Lwa.AKPA
W dorobku reżyserskim Stuhr ma nakręcone na podstawie własnego scenariusza "Historie miłosne" (1997), które w Wenecji zdobyły nagrodę krytyków FIPRESCI.AKPA
"Bohater roku" (1986) Feliksa Falka to powrót do bohatera "Wodzireja". Na początku lat 80. Lutek Danielak znalazł się "za burtą" branży rozrywkowej.EAST NEWS/POLFILM
W okultystycznym thrillerze "Medium" (1985) w reżyserii Jacka Koprowicza Stuhr zagrał Georga Netza.EAST NEWS/POLFILM
Jedną z najważniejszych postaci w zawodowym życiu Stuhra byłKrzysztof Kieślowski. Aktor wystąpił w kilku jego filmach, m.in. w "Spokoju" (1976), "Amatorze" (1979), "Dekalogu: Dziesięć" (1988) - na zdjęciu - i "Białym" (1993).EAST NEWS/POLFILM
W rozgrywającym się w czasie I wojny światowej "Łuku Erosa" (1987) Jerzego Domaradzkiego Stuhr zagrał docenta Stanisława Ciąglewicza.EAST NEWS/POLFILM
W 1988 roku zagrał tytułową rolę w filmie Andrzeja Kotkowskiego "Obywatel Piszczyk", będącym opowieścią o przygodach bohatera "Zezowatego szczęścia" Andrzeja Munka.EAST NEWS/POLFILM
Do znanych ról Stuhra należy również kreacja w "Pociągu do Hollywood" Radosława Piwowarskiego (1987).EAST NEWS/POLFILM
U Juliusza Machulskiego ponownie zagrał w 1989 roku w komedii "Deja vu", gdzie wcielił się w postać Johnny'ego Pollacka.EAST NEWS/POLFILM
W "Seksmisji" (1984) jako Maks wygłaszał pamiętne kwestie: "Ciemność, widzę ciemność! Ciemność widzę!", czy "Sfiksowałyście, boście chłopa dawno nie miały! Chłopa wam trzeba!".EAST NEWS/POLFILM
Talent komediowy Stuhra podziwiać można było m.in. w filmach Juliusza Machulskiego. W "Kingsajzie" z 1987 roku Stuhr wcieliłsię w postać nadszyszkownika Kilkujadka.EAST NEWS/POLFILM
W "O-Bi, o-Ba. Koniec cywilizacji" (1984) Piotra Szulkina wcielił się w głównego bohatera o imieniu Soft.AKPA
W "Matce krółow" (1982) Janusza Zaorskiego zagrał antypatyczną postać ubeka.EAST NEWS/POLFILM
W "Wizji lokalnej" (1980) Filipa Bajona, będącej rekonstrukcją wydarzeń, które miały miejsce w roku 1901 we Wrześni, wicelił się w postać radcy Wagnera.EAST NEWS/POLFILM
W 1979 r. wcielił się w rolę Filipa Mosza w "Amatorze" Kieślowskiego. Zagrał zatrudnionego w zakładzie przemysłowym zaopatrzeniowca, dla którego momentem przełomowym w życiu staje się kupno amatorskiej kamery filmowej.EAST NEWS/POLFILM
W "Aktorach prowincjonalnych" (1979) Agnieszki Holland wcielił się w postać recenzenta Wojciecha Głosowicza.EAST NEWS/POLFILM
Człowieka dwuznacznego moralnie, pozbawionego skrupułów adwokata Stuhr zagrał następnie w dramacie "Bez znieczulenia" Andrzeja Wajdy (1978).Reporter
W 1977 r. stworzył pierwszą ze swoich najsłynniejszych filmowych kreacji. W "Wodzireju" Feliksa Falka wcielił się w postać Lutka Danielaka.EAST NEWS/POLFILM
Jako aktor teatralny Stuhr był przez prawie 20 lat (1972 - 1991) związany ze Starym Teatrem im. Modrzejewskiej w Krakowie. Na jego deskach grał w spektaklach reżyserowanych m.in. przez Andrzeja Wajdę, Konrada Swinarskiego, Jerzego Jarockiego i Jerzego Grzegorzewskiego.
W latach 1990-1996 i 2002-2008 był rektorem PWST w Krakowie. W 2006 wszedł w skład rady programowej Fundacji Centrum Twórczości Narodowej. Jest także przewodniczącym rady Fundacji Krakowskiego Hospicjum dla Dzieci im. księdza Józefa Tischnera.
We wrześniu 2011 roku Jerzy Stuhr trafił do szpitala, gdzie okazało się, że ma nowotwór krtani. Aktor miał poważne problemy zdrowotne już wcześniej - przeszedł zawał serca, co zaowocowało napisaniem książki "Sercowa choroba, czyli moje życie w sztuce". W czerwcu 2012 roku ukazał się dziennik "Tak sobie myślę", który Stuhr prowadził przez pół roku zmagań z chorobą nowotworową.
***Zobacz materiały o podobnej tematyce***
Jerzy Stuhr: Moje pokolenie miało ciekawe życieINTERIA.TVInteria.tv
![Słynne zakończenie "Amatora", kiedy bohater filmu Kieślowskiego kieruje kamerę na siebie samego i zaczyna opowiadać historię swego życia. "Wolę rozumieć [ten gest] nie jako decyzje ucieczki o tematów publicznych do prywatnych, lecz jako uświadomomienie sobie przez bohatera, że uprawianie wszelkiej twórczości wymaga, by samego siebie poznać do końca" - pisał Tadeusz Lubelski w "Filmie".](https://i.iplsc.com/slynne-zakonczenie-amatora-kiedy-bohater-filmu-kieslowskiego/0004CJ3M4GYKVSB5-C429.webp "Słynne zakończenie \"Amatora\", kiedy bohater filmu Kieślowskiego kieruje kamerę na siebie samego i zaczyna opowiadać historię swego życia. \"Wolę rozumieć [ten gest] nie jako decyzje ucieczki o tematów publicznych do prywatnych, lecz jako uświadomomienie sobie przez bohatera, że uprawianie wszelkiej twórczości wymaga, by samego siebie poznać do końca\" - pisał Tadeusz Lubelski w \"Filmie\".")
