Znany z "The Social Network" aktor debiutował za kamerą za sprawą "When You Finish Saving the World" (w Polsce był on wyświetlany jedynie w obiegu festiwalowym) z 2022 roku. Zestawiał w nim postawy matki, kierującej ośrodkiem pomocy społecznej, oraz syna, skupionego na sobie gwiazdora mediów społecznościowych. Wnioski, do których dochodził Eisenberg jako reżyser i scenarzysta, były tyleż trafne, co błahe. W "Prawdziwym bólu" ponownie ściera ze sobą dwie skrajnie różne postawy. Jednak tym razem konflikt charakterów głównych bohaterów jest dla niego punktem wyjścia do zastanowienia się nad kwestią przeżywania negatywnych emocji.
"Prawdziwy ból". Zabawna tragikomedia o cierpieniu
Brzmi to wszystko poważnie, ale niespełna półtoragodzinny "Prawdziwy ból" jest najeżony zabawnymi dialogami i niezręcznościami. W większości są one wynikiem działania Benjiego (Kieran Culkin), który wraz ze swym kuzynem Davidem (Jesse Eisenberg) udaje się ze wschodniego wybrzeża Stanów Zjednoczonych do Polski. Wycieczka śladami przodków jest ostatnim życzeniem niedawno zmarłej babci obu mężczyzn, ocalonej z Zagłady. Obaj wraz z grupą turystów odwiedzą Warszawę i Lublin, by zgłębić historię rodziny oraz swojego narodu. A także, jak to bywa w kinie drogi, postarają się rozwiązać kilka osobistych kwestii.
Eisenberg konstruuje protagonistów na zasadzie przeciwieństw. David to cichy i nieśmiały introwertyk z przepisanymi lekami na każdą z wielu nerwic. Z kolei Benji to siła natury, której wszędzie jest pełno. Bez trudu zjednuje sobie ludzi, chociaż nie potrafi ugryźć się w język i przez to szybko niweczy pierwsze dobre wrażenie. Jednocześnie jest emocjonalnym wahadłem. W jednej chwili potrafi popaść w defetystyczne tony i zalać się łzami. David ukrywa swoje uczucia przed światem. Benji dzieli się nimi ze wszystkimi, nie zważając, jak zostaną one odebrane.
"Prawdziwy ból". Idealnie niedobrana para
Chociaż wycieczka zaistniała z inicjatywy zmarłej babci i szczerej chęci Davida, to jego kuzyn napędza jej przebieg. Charakter bohaterów świetnie pokazują mikroscenki. W jednej z nich David chce pogłaskać napotkanego psa, ale zaraz cofa wyciągniętą rękę, jakby bał się realizacji wszystkich możliwych czarnych scenariuszy, wynikających z jego działania. Z kolei Benji poddaje się wszystkim impulsom i nie przejmuje się konsekwencjami. Zapalić zioło na dachu hotelu? Czemu nie? Wsiąść do pociągu bez martwienia się o bilet? Oj tam, damy radę. Brawura i odwaga kuzyna sprawiają, że będący zawsze w defensywie David patrzy na niego raz z dziecięcym podziwem, by zaraz wściec się z irytacji lub zazdrości.
Paradoksalnie to on z dwójki protagonistów ma poukładane życie. W Nowym Jorku czekają na niego kochająca żona, napawający dumą synek oraz świetnie płatna praca. Benji jest z kolei obibokiem bez większego planu. W jednej z najbardziej poruszających scen, podczas kolacji w hotelu, David otwiera się przed pozostałymi członkami wyprawy do Polski i zdradza, jak udaje mu się iść do przodu mimo towarzyszących mu niepewności. A zarazem jak skrajne emocje wzbudza w nim towarzysz podróży, który zdaje się nie posiadać podobnych problemów.
"Prawdziwy ból". Jak konfrontować się z cierpieniem i tragedią?
Zobacz również:
Zestawiając rodzinną historię kuzynów z cierpieniem ich babci podczas II wojny światowej, Eisenberg wchodzi na kolejny poziom opowieści. Skupia się na żałobie. Dokładniej na kwestii, jak ją przeżywać oraz czy wolno cierpieć ze świadomością niewyobrażalnych tragedii, które miały lub, niestety, mają wciąż miejsce. Życiowa filozofia Davida jest widoczna podczas wycieczki. Oglądając pozostałości warszawskiego getta lub w trakcie zwiedzania Majdanka, słucha przewodnika z grobową miną. Benji tymczasem nie wstydzi się płakać. Nie boi się także podnosić kwestii sensu samego zwiedzania, jeśli ma ono ograniczyć się jedynie do słuchania suchych faktów, a nie przeżywania danej chwili.
Eisenberg nie wskazuje, który sposób jest lepszy czy bardziej, z braku innego słowa, "godny". Nie ma także ambicji, by skupiać się przede wszystkim na wątku pamięci Ocalonych oraz ich krewnych o tragedii II wojny światowej. W centrum przez cały czas są dwaj bohaterowie, dla których podróż w przeszłość rodziny ma naprawić kiedyś bardzo bliską relację. Ich wyprawa do Polski jest pełna wzruszeń i szczerego śmiechu. W swoim drugim filmie Eisenberg okazuje się bardzo dojrzałym scenarzystą, który nie popełnił błędów swego debiutu.
"Prawdziwy ból". Jesse Eisenberg wciąż uczy się pracować z kamerą
Niestety, nie można tego do końca powiedzieć o Eisenbergu-reżyserze. Na pewno świetnie idzie mu operowanie swoimi aktorskimi środkami przed kamerą — nie tylko dobrze obsadził siebie w roli Davida, ale nie pozwala też, by jego manieryzmy przesłoniły postać lub poszły w stronę niezamierzonej autoparodii. Jeszcze lepiej kieruje emocjonalnym Culkinem, który po czwartym sezonie "Sukcesji" dorobił się kolejnej wybitnej roli w swojej filmografii. Być może przyniesie mu ona pierwszą w karierze nominację do Oscara.
Eisenberg radzi sobie gorzej w kwestiach formalnych. Realizacja stoi na o wyższym poziomie niż w "When We Finish...". Jednak reżyser wciąż nie do końca potrafi opowiadać swą historię lub ukazywać bohaterów za pomocą filmowych środków. Udaje mu się to w zaledwie kilku momentach. Na przykład w przywołanej wcześniej scenie kolacji w hotelu. Bohaterowie wspominają zmarłą babcię, jednak dzięki prostemu trikowi montażowemu widać, że komplementując ją, jednocześnie wbijają sobie szpile. Lub pod sam koniec, gdy film wieńczy lustrzane odbicie ujęcia otwierającego.
"Prawdziwy ból". Film, do którego chętnie wrócę
Pozostaje także wątek polski, a raczej sposób ukazania naszego kraju przez przybysza zza oceanu. Eisenberg w sekwencjach krótkich ujęć z kolejnych miejsc odwiedzanych przez kuzynów często skupia się na elementach dla niego intrygujących. W Warszawie dziwi się stojącym obok siebie blokom, starym kamienicom i strzelistym, szklanym biurowcom. W jednej z końcowych scen bohaterowie konfrontują się z około pięćdziesięcioletnim mieszkańcem kamienicy, w której wychowywała się ich babcia, oraz jego synem. Zaskakujące, jak wydaje się ona prawdziwa.
"Prawdziwy ból" pokazuje, że Eisenberg rozwija się jako twórca. W porównaniu do debiutu wykonał ogromny postęp i teraz pozostaje czekać na jego kolejne dzieło. Do czasu jego premiery na pewno wrócę do "Prawdziwego bólu", który można czytać na wiele sposobów. Jestem pewny, że będzie bawił i wzruszał za każdym razem.
8/10
"Prawdziwy ból" (A Real Pain), reż. Jesse Eisenberg, Polska/USA 2024, dystrybucja: Disney, premiera kinowa: 8 listopada 2024 roku
Film znalazł się w programie 15. edycji American Film Festival, która odbywa się we Wrocławiu w dniach od 5 do 11 listopada 2024 roku.
