"Kariera Nikosia Dyzmy": W każdej epoce taki jak on znajdzie sobie miejsce

Anna Kempys

Oprac.: Anna Kempys

"Polskie kino zna dobrze Nikodema Dyzmę. Spotykamy go w każdej epoce, bo taki jak on zawsze znajdzie sobie miejsce" - mówił przed premierą filmu "Kariera Nikosia Dyzmy" reżyser Jacek Bromski. 15 marca 2022 roku mija 20 lat od premiery tej produkcji, w której wzięły udział takie gwiazdy, jak Cezary Pazura, Anna Przybylska, Krzysztof Globisz, Ewa Kasprzyk, Katarzyna Figura czy Andrzej Grabowski.

Cezary Pazura jako Nikoś Dyzma (2002)
Cezary Pazura jako Nikoś Dyzma (2002)materiały prasowe

"W naszej polskiej rzeczywistości groteska nieśmiało naśladuje życie. Ostatnie dziesięć lat demokracji nauczyło nas, że wszelkie, nawet najbardziej niezwykłe czy absurdalne scenariusze mogą zrealizować się w życiu ze zdumiewającą zbieżnością" - mówił o swym filmie "Kariera Nikosia Dyzmy" w 2002 roku Jacek Bromski.

Dlaczego autor filmów "Sztuka kochania", "Kuchnia polska", "U Pana Boga za piecem", "Dzieci i ryby", "To ja, złodziej" sięgnął po powieść Tadeusza Dołęgi-Mostowicza?

Dyzma: Bohater współczesny

Nikodem Dyzma to tytułowy bohater powieści Tadeusza Dołęgi-Mostowicza "Kariera Nikodema Dyzmy", wydanej w 1932 roku. Trudno o bardziej współczesnego bohatera.

"Dołęga-Mostowicz opowiadał o awansie społecznym prostaka w czasach, kiedy krajem rządziły elity, a ich głupota stwarzała doskonałe warunki do takich właśnie przypadkowych karier. Rzeczywistość Trzeciej Rzeczypospolitej przerosła fantazję pisarza. Dzisiaj wymowa powieści Dołęgi-Mostowicza brzmi naiwnie. Rządzić może naprawdę każdy i to już nie jest fikcja literacka. Wsparty wielowiekową tradycją etos polityka w służbie narodu dewaluuje się z roku na rok. Zawód polityka jest jednym z najgorzej ocenianych i postrzeganych przez społeczeństwo" - opowiadał jeszcze przed premierą filmu Bromski.

Cezary Pazura w filmie "Kariera Nikosia Dyzmy"
Cezary Pazura w filmie "Kariera Nikosia Dyzmy"materiały prasowe

Główni bohaterowie: Anna Przybylska i Cezary Pazura

Główne role w swym filmie reżyser powierzył Cezaremu Pazurze i Annie Przybylskiej. Dlaczego właśnie im?

"Dyzma ma twarz Cezarego Pazury, ulubionego aktora młodzieży, którego talent komediowy jest zjawiskiem osobnym w polskim kinie. Wierzę, że film przyciągnie do kin młodych, a nawet bardzo młodych ludzi, którzy oprócz dobrej zabawy znajdą w niej cząstkę prawdy o świecie, w jakim się urodzili i w jakim żyją" - uzasadniał swój wybór Bromski.

"Zastanawiałem się nad tym, kto to jest - Dyzma. I doszedłem do wniosku, że Dyzma to jest zjawisko. Tak jak zjawiskiem jest na przykład - wallenrodyzm czy dulszczyzna. Chciałem zrobić film o zjawisku "dyzmizmu": prostak i cham robi karierę, dochodząc do szczytów władzy. O tym jest ten film. Jego pomysł jest jak najbardziej współczesny i mocno osadzony w realiach. Ten rodzaj kariery znamy już z obserwacji i doświadczenia. Mógłbym z miejsca wymienić kilka nazwisk współcześnie żyjących Dyzmów" - opowiadał o filmie Cezary Pazura.

Anna Przybylska i Cezary Pazura w filmie "Kariera Nikosia Dyzmy"
Anna Przybylska i Cezary Pazura w filmie "Kariera Nikosia Dyzmy"materiały prasowe

Ukochaną tytułowego bohatera, żonę ministra Jaszuńskiego, brawurowo zagrała Anna Przybylska.

"Weszła na plan i od razu zdobyła serce całej ekipy. W ekskluzywnej restauracji w Łodzi ekipa rejestrowała pierwszą randkę Nikosia i ministrowej Jaszuńskiej. Ania wyrzuciła z siebie potoki słów, myląc się zaledwie raz. Bromski był zachwycony" - relacjonowała jedna z osób z produkcji.

"Jak ją pierwszy raz zobaczyłem, posłuchałem jak gada, to od razu przerobiłem pod nią rolę" - przyznał reżyser.

Anna Przybylska w filmie "Kariera Nikosia Dyzmy"
Anna Przybylska w filmie "Kariera Nikosia Dyzmy"materiały prasowe

Nikodem Dyzma w polskim kinie

"Polskie kino zna dobrze Nikodema Dyzmę. Spotykamy go w każdej epoce, bo taki jak on zawsze znajdzie sobie miejsce" - mówił Jacek Bromski podczas realizacji swojej wersji.

Zobacz również:

Grażyna Barszczewska i Roman Wilhelmi w serialu "Kariera Nikodema Dyzmy" (1980)
Telewizja

"Kariera Nikodema Dyzmy": Fenomen serialu

    Polscy widzowie najpewniej pamiętają znakomity serial Jana Rybkowskiego i Marka Nowickiego z 1980 roku "Kariera Nikodema Dyzmy". Tytułową rolę zagrał w nim rewelacyjny Roman Wilhelmi. Jan Rybkowski wrócił po latach do Dyzmy. Jeszcze w 1956 roku nakręcił film "Nikodem Dyzma", z udziałem gwiazdy kina przedwojennego Adolfa Dymszy w głównej roli.

    "Dyzma to postać nieśmiertelna. Ma nie tylko swoich poprzedników, ale i następców. Jest wszechobecny w każdym miejscu i w każdym czasie" - pisał o serialu tygodnik "Ekran".

    Postać szczególnie sugestywną i pełną wyrazu stworzył też Bronisław Pawlik jako świeżo upieczony ziemianin Kunicki, który ma kompleksy wobec starej arystokracji, ale jest przekonany, że za pieniądze można mieć i załatwić wszystko.
    Postać szczególnie sugestywną i pełną wyrazu stworzył też Bronisław Pawlik jako świeżo upieczony ziemianin Kunicki, który ma kompleksy wobec starej arystokracji, ale jest przekonany, że za pieniądze można mieć i załatwić wszystko.EAST NEWS/POLFILM
    Pochlebne recenzje za występ w "Karierze Nikodema Dyzmy" zebrał również Jerzy Bończak jako Krzepicki, wiecznie ukryty za plecami szefa, a przecież nieodzowny dla takich jak Dyzma "panów prezesów".
    Pochlebne recenzje za występ w "Karierze Nikodema Dyzmy" zebrał również Jerzy Bończak jako Krzepicki, wiecznie ukryty za plecami szefa, a przecież nieodzowny dla takich jak Dyzma "panów prezesów".EAST NEWS/POLFILM
    Nie mniej imponująco wyglądała męska obsada serialu. Leonard Pietraszak jako pułkownik Wacław Wareda (na zdjęciu), Tadeusz Pluciński jako minister rolnictwa Jaszuński, wreszcie - Wojciech Pokora w roli chorego psychicznie Żorża - wszyscy oni trzymali poziom Romana Wilhelmiego.
    Nie mniej imponująco wyglądała męska obsada serialu. Leonard Pietraszak jako pułkownik Wacław Wareda (na zdjęciu), Tadeusz Pluciński jako minister rolnictwa Jaszuński, wreszcie - Wojciech Pokora w roli chorego psychicznie Żorża - wszyscy oni trzymali poziom Romana Wilhelmiego.
    Asystentka reżysera Monika Skowrońska, powiedziała: "Nie wystarczą piękne kostiumy, trzeba jeszcze aktorek, które potrafią je nosić". Obok Grażyny Barszczewskiej i Izabeli Trojanowskiej, w serialu oglądaliśmy również m.in. Ewę Szykulską, Alicję Jachiewicz, Ewę Ziętek, Lilianę Głąbczyńską oraz Halinę Golanko.
    Asystentka reżysera Monika Skowrońska, powiedziała: "Nie wystarczą piękne kostiumy, trzeba jeszcze aktorek, które potrafią je nosić". Obok Grażyny Barszczewskiej i Izabeli Trojanowskiej, w serialu oglądaliśmy również m.in. Ewę Szykulską, Alicję Jachiewicz, Ewę Ziętek, Lilianę Głąbczyńską oraz Halinę Golanko.
    Jedną ze słynnych scen, było intymne zbliżenie między bohaterkami Izabeli Trojanowskiej i Grażyny Barszczewskiej. "Byłam w szoku. Miałam zagrac scenę, w której łapię za biust Grażynkę, będącą w serialu moją macochą i kochanką. Było mi bardzo trudno. W tej scenie nie chodziło o wyuzdanie, ale podkreślenie, co Kasię [bohaterkę Trojanowskiej - przyp. red.] łączy z macochą" - wspomina Trojanowska.
    Jedną ze słynnych scen, było intymne zbliżenie między bohaterkami Izabeli Trojanowskiej i Grażyny Barszczewskiej. "Byłam w szoku. Miałam zagrac scenę, w której łapię za biust Grażynkę, będącą w serialu moją macochą i kochanką. Było mi bardzo trudno. W tej scenie nie chodziło o wyuzdanie, ale podkreślenie, co Kasię [bohaterkę Trojanowskiej - przyp. red.] łączy z macochą" - wspomina Trojanowska.
    "Romek Wilhelmi był kobieciarzem i szutnikiem" - uważa Izabela Trojanowska. "Wmyślił sobie, że w scenie w sypialni z Dyzmą, gdy zrywam bluzkę, powinnam być bez stanika. Wręcz się uparł. Ja nie chciałam sie na to zgodzić.(...) Wilhelmi twierdził, że nie potrafi tego zagrać, jeśli nie zobaczy moich piersi" - dodaje aktorka, dla której miała to być pierwsza scena w serialu.
    "Romek Wilhelmi był kobieciarzem i szutnikiem" - uważa Izabela Trojanowska. "Wmyślił sobie, że w scenie w sypialni z Dyzmą, gdy zrywam bluzkę, powinnam być bez stanika. Wręcz się uparł. Ja nie chciałam sie na to zgodzić.(...) Wilhelmi twierdził, że nie potrafi tego zagrać, jeśli nie zobaczy moich piersi" - dodaje aktorka, dla której miała to być pierwsza scena w serialu.
    "Powieść Dołęgi-Mostowicza jest śmiała obyczajowo. Rzetelna adaptacja nie mogła pominąć tych wątków. PRL wciąż był krainą, w której seksualność człowieka kłóciła się z ideologią. W kinie lat 70. w przyspieszonym tempie zrywano z różnymi tabu. Ale 'Kariera...' była dla telewizji. Na małym ekranie miał być: seks grupowy, seks w trójkącie, miłość lesbijska. Wszystko to bez dosłowności, raczej zasugerowane niż pokazane, ale jednak" - Piotr K. Piotrowski pisał w książce "Kultowe seriale".
    "Powieść Dołęgi-Mostowicza jest śmiała obyczajowo. Rzetelna adaptacja nie mogła pominąć tych wątków. PRL wciąż był krainą, w której seksualność człowieka kłóciła się z ideologią. W kinie lat 70. w przyspieszonym tempie zrywano z różnymi tabu. Ale 'Kariera...' była dla telewizji. Na małym ekranie miał być: seks grupowy, seks w trójkącie, miłość lesbijska. Wszystko to bez dosłowności, raczej zasugerowane niż pokazane, ale jednak" - Piotr K. Piotrowski pisał w książce "Kultowe seriale".
    "Dyzma to postać nieśmiertelna" - napisał branżowy "Ekran" po premierze serialu. "Ma on nie tylko swoich poprzedników, ale również następców. Jest wszechobecny w każdym czasie i w każdym miejscu. Różną przybiera postać, ale jest. Uśmiecha się głupio, a otoczenie widzi w tym uśmiechu coś zagadkowego. Mówi głupstwa, a ludzie szukają w tym głębi. Prostak, a wielu stara się dostrzec w nim oryginała".
    "Dyzma to postać nieśmiertelna" - napisał branżowy "Ekran" po premierze serialu. "Ma on nie tylko swoich poprzedników, ale również następców. Jest wszechobecny w każdym czasie i w każdym miejscu. Różną przybiera postać, ale jest. Uśmiecha się głupio, a otoczenie widzi w tym uśmiechu coś zagadkowego. Mówi głupstwa, a ludzie szukają w tym głębi. Prostak, a wielu stara się dostrzec w nim oryginała".
    "Kariera Nikodema Dyzmy" to najwybitniejsza powieść Dołęgi-Mostowicza. Z jej narodzinami wiąże się pewna legenda literacka. Pisarz, wówczas skromny dziennikarz, po opublikowaniu krytycznego artykułu o Józefie Piłsudskim, został dotkliwie pobity przez oficerów Marszałka. Wtedy obmyślił niebanalną zemstę - postanowił napisać książkę, która skompromitowałaby ludzi władzy i istniejące układy towarzysko-polityczne, ujawniła mechanizm, który pozwala nieukom i głupkom zajmować lukratywne posady i dochodzić do wysokich godności w państwie. Zrodzona "z potrzeby chwili" powieść okazała się zaskakująco ponadczasowa, uniwersalna.
    "Kariera Nikodema Dyzmy" to najwybitniejsza powieść Dołęgi-Mostowicza. Z jej narodzinami wiąże się pewna legenda literacka. Pisarz, wówczas skromny dziennikarz, po opublikowaniu krytycznego artykułu o Józefie Piłsudskim, został dotkliwie pobity przez oficerów Marszałka. Wtedy obmyślił niebanalną zemstę - postanowił napisać książkę, która skompromitowałaby ludzi władzy i istniejące układy towarzysko-polityczne, ujawniła mechanizm, który pozwala nieukom i głupkom zajmować lukratywne posady i dochodzić do wysokich godności w państwie. Zrodzona "z potrzeby chwili" powieść okazała się zaskakująco ponadczasowa, uniwersalna.

    Autorem scenariusza "Kariery Nikosia Dyzmy" był młody, debiutujący wówczas w zawodzie Tomasz Kępski. Piosenkę skomponował i wykonał Kuba Sienkiewicz z zespołu Elektryczne Gitary.

    Na planie udało się zgromadzić plejadę gwiazd polskiego kina. W filmie, poza Cezarym Pazurą i Anną Przybylską, wystąpili: Krzysztof Globisz, Ewa Kasprzyk, Katarzyna Figura, Andrzej Grabowski, Krzysztof Pieczyński, Olgierd Łukaszewicz, Krzysztof Kowalewski, Mikołaj Grabowski czy Włodzimierz Press. W filmie zagrali nie tylko zawodowi aktorzy. W obsadzie znaleźli się również: w roli wiceministra gospodarki Terkowskiego - Lew Rywin, natomiast w roli ambasadora - ówczesny Przewodniczący Komitetu Kinematografii Tadeusz Ścibor-Rylski.

    Zdjęcia do "Kariery Nikosia Dyzmy" trwały od 10 października do 21 listopada w Łodzi i okolicach, z wyjątkiem jednego dnia w porcie w Gdyni. Ekipa filmu, z której większą część stanowią łodzianie, liczyła około 40 osób. Jak na zaawansowaną jesień, warunki sprzyjały - w scenach plenerowych zawsze świeciło słońce. Według spekulacyjnych obliczeń, reżyser nazywany "Siłą spokoju" podniósł głos nie więcej niż 10 razy, co daje mu czołowe miejsce w rankingach najbardziej opanowanych europejskich twórców filmowych - podali producenci.

    Więcej newsów o filmach, gwiazdach i programach telewizyjnych, ekskluzywne wywiady i kulisy najgorętszych premier znajdziecie na naszym Facebooku Interia Film.

    Masz sugestie, uwagi albo widzisz błąd?

    Najnowsze