Obrazy na skrzyżowaniu kilku gatunków
Trinh T. Minh-ha w jednym wywiadów przyznała, że zawsze pracowała "na skrzyżowaniu kilku gatunków i kategorii". Taki charakter ma już jej pierwszy film "Reasamblaż" (Reassemblage, USA, Senegal, 1982), zrealizowany w Senegalu, będący dziś klasyką krytyki filmu etnologicznego, w którym twórczyni próbowała przełamać "nawyk nadawania znaczenia każdemu pojedynczemu znakowi", kompilując obrazy wiejskiego życia w Senegalu z subiektywnym, autorefleksyjnym kobiecym głosem zza kadru. "Niektórzy określają ten film jako dokumentalny. Ja określam go nie-sztuką, nie-fikcją, nie-eksperymentem, nie-dokumentem" - wyjaśnia autorka "Reasamblaż’ (Reassemblage).
W programie zostanie zaprezentowany także uznawany za pierwszy fabularny film Trinh T. Minh-ha "Opowieść o miłości" (A Tale of Love, USA 1995, 107 min), który jest luźną adaptacją powieści poetyckiej Opowieść o Kieu (Kim Van Kieu), tak popularnej w Wietnamie jak historia o Romeo i Julii w kulturze Zachodu. Trinh przenosi tę opowieść do współczesnych czasów, tworząc postać Kieu jako współczesnej pisarki, imigrantki z Wietnamu mieszkającej w Stanach Zjednoczonych, pracującej także jako modelka. Voyeuryzm, erotyczna przyjemność wzrokowa, są wątkami, które organizują narrację filmu i składają się na zmysłowe, emocjonalne i intelektualne zobrazowanie miłości.
Wywiad jako "przerywanie władzy mówienia"
Hybrydyczność formy "Opowieść o miłości" (A Tale of Love, USA 1995) jest związana także z odczytaniem rozbudowanych dialogów między bohaterami jako wywiadów. Wywiad "przerywa władzę mówienia, wytwarza luki i objazdy, zapraszając do poruszania się w danym momencie w więcej niż jednym kierunku" - mówi Trinh T. Minh-ha, cytowana przez prof. dr hab. Małgorzata Radkiewicz, współkuratorkę retrospektywy, w książce "Refleksje zza kamery. Reżyserki o kinie i formie filmowej".
W prezentowanym w ramach retrospektywy "Imię Viet nazwisko Nam" (Surname Viet Given Name Nam, USA 1989) wywiady z Wietnamkami, przetłumaczone na francuski, a następnie na angielski, posłużyły do stworzenia scenariusza filmu. Reżyserka zaprosiła do odtworzenia tak zebranych wypowiedzi imigrantki z Wietnamu mieszkające w USA. Aspekt odegrania zarejestrowanych wypowiedzi przez osoby, w których tekst wywołuje żywą emocjonalną reakcję, sprawia, że film łączy w sobie elementy fikcji i filmu dokumentalnego.
Ujęty w retrospektywie film "Zapominając Wietnam" (Forgetting Vietnam, USA 2015), nakręcony w technologii wideo w 1995 roku oraz w jakości HD i SD w 2012 roku, obejmuje odwołania do mitów, wietnamskiej rzeczywistości politycznej jak i historię technologii wizualnej. Dotyka traumy wojny w Wietnamie. Jej wspomnienia zostają przywołane przez świadków tamtych wydarzeń w 40. rocznicę zakończenia wojny, aby upamiętnić jej ofiary i oddać głos ocalałym.
W programie retrospektywy znajdzie się także najnowszy film Trinh "Co z Chinami?" (What About China ?, USA, Chiny 2022). Zdjęcia do filmu zostały wykonane na wiejskich terenach Chin w technologii zapisu wideo hi8 w latach 1993-1994 i skompilowane w filmowy obraz niemal 30 lat później. Zobrazowane prowincjonalne Chiny, w których żywa jest jeszcze tradycja przodków, dziś po nagłych zmianach ekonomicznych i społecznych na zawsze odeszły w przeszłość. Film jest eseistyczną refleksją na temat skomplikowanej historii tego kraju jak również samego medium filmowego.
Kinooczna kronika zdarzeń wizualnych filmów Trinh T. Minh-ha
Wyjątkową poetykę filmów reżyserki tłumaczy koncepcja interwału. Trinh T. Minh-ha w książce Cinema Interval sytuuje swoją twórczość w kontekście koncepcji Dzigi Wiertowa. "Zdaniem Trinh T. Minh-ha to właśnie interwały oraz związane z nimi odstępy między kadrami stanowią podstawę robienia filmów [...]. Czyli, jak określił to Wiertow, stanowią ‘[...] prawdziwą kinooczną kronikę - niezwykle szybki przegląd objaśnianych z pomocą kamery zdarzeń wizualnych’" - czytamy w książce "Refleksje zza kamery. Reżyserki o kinie i formie filmowej".
"(...) w przywołanym przez Trinh T. Minh-ha jednym z dawnych chińskich stylów pisania (Small Seal Script) ‘znak kaligraficzny dla słowa Jian, które oznacza interwał, przestrzeń, podział, ukazuje wejście z księżycem w środku’. [...] Trinh T. Minh-ha podkreśla, że ‘obraz księżyca w drzwiach przywołuje otwarcie przejścia [...]’" - przybliża teorie Trinh T. Minh-ha prof. dr hab. Małgorzata Radkiewicz.
Trinh T. Minh-ha jest laureatką wielu nagród i stypendiów m.in. Wild Dreamer Lifetime Achievement Award 2014, Women's Caucus for Art Lifetime Achievement Award 2012; nagrody "Trailblazers" przyznawanej na MIPDOC w Cannes; The American Film Institute Award for Independent Film and Video Artists, znanej jako Nagroda Mai Deren.
Jubileuszowa 20. edycja MDAG odbędzie się w dniach 12-21 maja 2023 roku w kinach w ośmiu polskich miastach - Warszawie, Wrocławiu, Gdyni, Poznaniu, Katowicach, Łodzi, Bydgoszczy i Lublinie oraz online - od 23 maja do 4 czerwca .
