W Polsce gra Niemca, w Niemczech Polaka. Rafał Stachowiak chce wrócić do kraju
Rafał Stachowiak pierwsze cztery lata życia spędził w Polsce. Urodził się w Sosnowcu i tam też mieszkał wraz z rodzicami, którzy w połowie lat 80. zmuszeni byli wyemigrować z kraju z powodów politycznych. W Niemczech ukończył szkołę teatralną i występował w największych teatrach w Berlinie i Hamburgu. Zawsze marzył jednak o jednym - powrocie do Polski i zrobieniu kariery w rodzimym kinie.
Udało mu się to za sprawą filmu Marcina Koszałki "Biała odwaga" z 2024 roku, w którym wcielił się w postać oficera SS, Bruno Berga. Od tamtej pory regularnie bywa w kraju i przymierza się do kolejnych projektów polskich reżyserów.
Gwiazdor nominowanego do Oscara filmu "Pokój nauczycielski" odwiedził stolicę z okazji 42. Warszawskiego Międzynarodowego Festiwalu Filmowego, gdzie swoją premierę miał film "Frieda", w którym wciela się w ojca głównej bohaterki, Richarda. To opowieść z gatunku coming of age, która skupia się na 11-letniej Friedzie - dziewczynce, która poprzez ucieczkę w świat wyobraźni próbuje dotrzeć do tajemnicy skrywanej przez lata przez jej bliskich. Film Felixa Hassenkratza łączy elementy dramatu z realizmem magicznym, pozwalając nam wniknąć do pełnego niespodzianek świata dziecięcej fantazji.
Z okazji premiery "Friedy" mieliśmy okazję porozmawiać z Rafałem Stachowiakiem o jego nowym filmie i zawodowych planach związanych z Polską.
Rafał Stachowiak o grze w polskim kinie. "Zawsze chciałem wrócić"
Mary Kosiarz, Interia Film: Spędziłeś w Niemczech niemal całe życie, ale od niedawna coraz prężniej działasz również w polskim kinie. Przyjazd na polski festiwal wiąże się u ciebie z dodatkowym stresem czy to wręcz ulga, że wreszcie możesz tu być?
Rafał Stachowiak: Bardzo się cieszę, że mogę żyć i pracować w Polsce. Jest to spełnienie moich marzeń. Zawsze chciałem wrócić i połączyć się z tym krajem. Od czasu "Białej odwagi" dużo zaczęło się w tym temacie dziać, za co jestem ogromnie wdzięczny. Poznaję polską tożsamość od wewnątrz, dotychczas przyjeżdżałem tu bardziej jako turysta, spędzałem wakacje, otwiera się w nowym oknie u mojej babci. Teraz w pełni tutaj funkcjonuję, bardzo mnie to uszczęśliwia i wzbogaca.
Coraz częściej masz też okazję pracować na polskich planach. Jest coś, co najbardziej zaskoczyło cię w podejściu naszych filmowców?
Rafał Stachowiak: To jest zdecydowanie inny świat. Dla Niemców bardzo ważne są reguły. Dotyczą one również emocji. Wszystko jest poukładane, nie ma do końca przestrzeni na improwizację. W Polsce jest dokładnie odwrotnie - emocja jest ważniejsza od reguły. Jest to bardziej nieprzewidywalne, dzikie, prowadzi nas intuicja. Brakowało mi tego. Jestem Polakiem, który całe życie spędził w Niemczech. Tam też się wychowałem, a niemiecka edukacja, teatry i filmy weszły mi w krew. Ale czułem się tam, jak ktoś obcy. Będąc w Polsce też niekiedy tego zaznaję, co jest dla mnie irytujące, bo zawsze czułem się Polakiem (śmiech). Rozwiązanie jest chyba bardzo proste: nie jestem ani Polakiem, ani Niemcem. Jestem Rafałem, nie Rafaelem. Mam polskie serce i niemiecką głowę.
Urodził się w Polsce, zrobił karierę w Niemczech. "Czułem się obcy"
Nie chodzi ci po głowie rola, w której od początku do końca mówisz po polsku?
Rafał Stachowiak: Tak naprawdę grałem już po polsku w kilku pomniejszych produkcjach. Powoli do tego dojrzewam, bo jest to mój pierwotny język, to głos mojego serca. Pragnę funkcjonować tutaj jako aktor. Faktycznie, w "Białej odwadze" zagrałem esesmana, choć była to dla mnie pewna ironia losu. Jako dziecko bardzo bałem się Niemców. Kiedy w wieku czterech lat trafiłem do Niemiec, a była to ucieczka polityczna mojego ojca, bałem się wyjść na podwórko. Babcia dała mi wtedy plastikowy karabin, z którym wychodziłem przez pierwsze miesiące, żeby poskromić ten strach. 30 lat później wracam do Polski i wcielam się w postać nazisty. To był brutalny, psychopatyczny bohater. Tym bardziej cieszę się, że w filmie "Frieda" miałem okazję zaprezentować inną postać, bliższą mnie. Życzyłbym sobie więcej takich pozytywnych przygód.
"Frieda" to połączenie dramatu obyczajowego z realizmem magicznym, kinem familijnym. To opowieść o tym, jak ucieczka w świat wyobraźni może pomóc nam uporać się z trudami codzienności. Co ciebie do niej przyciągnęło najbardziej?
Rafał Stachowiak: Wczoraj widziałem film po raz pierwszy i ogromnie mnie poruszył. To historia, w której wyobraźnia pomaga nam uleczyć pewne traumy, rodzinne problemy. Oglądamy ten film z perspektywy dziecka, które ma inną wrażliwość, jest bardziej otwarte i ma dostęp do swojej własnej magicznej rzeczywistości. Możemy wyjść z ciężkich tematów dzięki imaginacji, która może być bardziej rzeczywista niż to, co widzimy na własne oczy. Jako aktor moją imaginacją w opowiadanych historiach próbuję podzielić się dostępem do własnego świata, uzdrowić, obejść się z pierwotnym bólem, jaki każdy w sobie nosi. Gdy rok temu czytałem ten scenariusz, poruszyła mnie historia rodzinna, ukrywanie prawdy i to, jak dziecko próbuje je sobie przetłumaczyć. Richard jest jedyną postacią, która nie jest związana z tą traumą. To człowiek z zewnątrz. On ma bardzo proste zadanie: kocha swoją żonę, kocha swoje dziecko. Pokazuje, że jeśli kocha się mocno i szczerze, ta miłość jest w stanie przetrwać naprawdę wiele trudów. Jego obecność jest dla Friedy wielkim wsparciem. Komunikowanie takich emocji i relacji publiczności jest niezwykle cenne i wynagradzające.
Akcja "Friedy" przenosi nas do Niemiec w połowie lat 80. Czułeś, że poniekąd wnikasz również do swojego dzieciństwa spędzonego tam? Do swoich własnych światów, jakie budowałeś jako dziecko?
Rafał Stachowiak: Chyba tak. W dzieciństwie jeździliśmy takim samym autem, jakiego używaliśmy na planie. Przypominałem sobie choćby ten moment, gdy jako dziecko siedziałem w nim na fotelu pasażera. To był zupełnie inny czas, bardziej naiwny, spokojniejszy. Mieliśmy wtedy dużo mniej bodźców. Co ma do dyspozycji Frieda? Ma swój las, książki, nagrywa swoje myśli na magnetofonie i to jest całe jej analogowe życie. Przypominało mi to moje dzieciństwo. Dodatkowo przeniosły mnie tam nasze fantastyczne kostiumy. I widmo wojny, która cały czas wisi w powietrzu. Dzisiaj mamy do czynienia nawet i z gorszś sytuacją geopolityczną, ale zagrożenie, perspektywa wybuchu bomby - ja też to pamiętam.
"Frieda" mimo wszystko zostawia nas z nadzieją, ciepłem, zachętą do rozmów o uczuciach i otwarciu na bliskich. Co jest dla ciebie największym morałem płynącym z tej historii?
Rafał Stachowiak: To, że warto otworzyć swoje serca. Frieda idzie przez świat z ciekawością, otwartą duszą, nie próbuje nikim manipulować. Nie chciałbym za dużo zdradzać o zakończeniu, ale jest tam wiele fantastycznych, magicznych momentów, które mnie dogłębnie poruszyły i mam nadzieję, że poruszą też widzów. Imaginacja czasem może być naszym ratunkiem.
"Frieda" jest produkcją niemiecko-austriacką, ale wspominałeś, że masz teraz coraz więcej okazji do grania w Polsce. Powiesz nam coś o swoich zawodowych planach?
Rafał Stachowiak: Nagrywam teraz w Polsce dużą produkcję, o której na razie nie mogę mówić. Mam ambitne plany i marzenia o tym. Ciągle marzę o tym, by pewnego dnia zagrać Polaka. Może mi się to kiedyś uda.
42. Warszawski Międzynarodowy Festiwal Filmowy trwa od 9 do 18 października 2026 roku.













