"Ucieczka z kina Wolność" (1990) Wojciecha Marczewskiego to jeden z najbardziej oryginalnych filmów okresu przełomu. Podszyta absurdem, nawiązująca do "Mistrza i Małgorzaty" Bułhakowa i "Purpurowej róży z Kairu" Allena metaforyczna opowieść o końcu opresyjnego ustroju. Pozbawione czarno-białych schematów, symboliczne pożegnanie systemu, ale też uniwersalna opowieść o człowieku, który, choć upadł, próbuje odzyskać godność i wolność.
"Ucieczka z kina Wolność": rozrachunek z opresyjnym systemem. O czym opowiada film?
Głównym bohaterem filmu jest cenzor Rabkiewicz (w tej roli znakomity Janusz Gajos). Mężczyzna przybywa do tytułowego kina, gdzie odbywa się pokaz filmu "Jutrzenka". W trakcie seansu dochodzi do niecodziennej sytuacji - aktorzy zaczynają ożywać na ekranie i inicjować rozmowy ze zgromadzoną publicznością. Cenzor za wszelką cenę próbuje opanować sytuację, jednak granica między fikcją a rzeczywistością zaczyna się zacierać. Rabkiewicz, niegdyś poeta i krytyk literacki, zaczyna rozumieć, kim przez lata się stał. Dociera do niego, że tak naprawdę jest osobą zastraszoną i samotną, kolejną ofiarą systemu. Cenzor wnika do świata filmu, rozmawia z jego bohaterami i przechodzi duchową przemianę. Postanawia położyć kres pracy, która go zniewoliła i odzyskać upragnioną wolność.
Główny bohater, cenzor okręgowy, symbol aparatu represji, jest postacią niejednoznaczną. Jego - dosłowne i metaforyczne - przejście na stronę rebeliantów to szansa na odrodzenie. Zamierzony pierwotnie finał filmu miał sugerować, że została ona wykorzystana, ale ostatecznie reżyser pozostawił otwarte zakończenie.
U boku Gajosa wystąpiło wiele cenionych polskich gwiazd, w tym m.in. Zbigniew Zamachowski, Teresa Marczewska, Piotr Fronczewski, Władysław Kowalski, Michał Bajor, Jan Peszek, Jerzy Bińczycki czy Artur Barciś.
W 2025 roku produkcja została jednym z pierwszych 70 tytułów wprowadzonych do Listy Polskiego Dziedzictwa Filmowego, które uznawane są za "wywierające wpływ na polską kulturę, wyobraźnię i pamięć".
"Ucieczka z kina Wolność": liczne nagrody w Polsce i za granicą
Premiera filmu stała się głośnym wydarzeniem FPFF w Gdyni; dzieło Marczewskiego zostało wówczas uhonorowane nagrodą dziennikarzy oraz statuetkami za najlepszy film, najlepszą muzykę i rolę męską. W 1991 roku produkcja otrzymała także przyznawaną przez pismo "Film" Złotą Kaczkę i Złotą Taśmę (Nagrodę Koła Piśmiennictwa Filmowego SFP).
Rok później "Ucieczka z kina Wolność" została pokazana na Międzynarodowym Festiwalu Filmów Fantastycznych w Avoriaz, gdzie otrzymała główną nagrodę. We wcześniejszych latach tą statuetką wyróżniono arcydzieła jak "Carrie" Briana de Palmy, "Pojedynek na szosie" Stevena Spielberga czy "Terminator" Jamesa Camerona.
Zobacz też:
Pełen akcji thriller? Horror science fiction? Ten film to rozrywka najwyższej próby
