Widzowie pamiętają jej kreacje w filmach: "Dracula", "Sok z żuka", "Wiek niewinności", "Przerwana lekcja muzyki", "Noc na Ziemi" czy "Obcy: Przebudzenie". Była gwiazdą kina lat 90., a potem na długie lata zniknęła i żyła w zapomnieniu. Wróciła dzięki serialowi Netfliksa "Stranger Things". Co działo się przez ten czas z Winoną Ryder?
Winona Ryder była gwiazdą kina lat 90.Frazer HarrisonGetty Images
"Czy zdarzyło ci się kiedyś pomylić sen z rzeczywistością? Albo ukraść coś, mając pieniądze? Może byłam po prostu szalona. A może to wpływ lat 60., a może byłam po prostu dziewczyną uwikłaną?" - tak o sobie mówi Winona Ryder, której spektakularna kariera runęła w gruzach, gdy oskarżono ją o kradzież i nielegalne posiadanie leków na receptę.
Była ikoną i twarzą całego pokolenia, a potem nagle nikt nie chciał z nią pracować. "Jest zbyt niestabilna. To wariatka" - mówiło się o niej w Hollywood.
Geniusz Winony Ryder: Filmowy portret aktorki
Film dokumentalny "Winona Ryder: mistrzyni, outsiderka", który jest filmowym portretem jednej z najwrażliwszych i najzdolniejszych amerykańskich aktorek, można obejrzeć na kanale ARTE.tv.
Winona Ryder w 1990 rokuNancy R. SchiffGetty Images
Kariera Winony Ryder zaczęła się spektakularnie w 1988 roku, rolą w "Soku z żuka"Tima Burtona. Miała wtedy 17 lat. Potem znakomite kreacje stworzyła w filmach: "Wiek niewinności", "Przerwana lekcja muzyki", "Noc na Ziemi", "Dracula", "Dom dusz" czy "Obcy: Przebudzenie". Kiedy była u szczytu sławy, wycofała się z życia aktorskiego, walcząc ze swymi demonami i uzależnieniami. Niedawno powróciła na szczyt w głośnym i mrocznym hicie Netflixa - serialu "Stranger Things".
Gwiazda lat 90. przez długie lata żyła w zapomnieniu. Co się z nią działo i co robi teraz?
W ostatniej dekadzie dwudziestego wieku chcieli z nią pracować najważniejsi reżyserzy Hollywood. Producenci byli gotowi na wszystko, byle tylko ich film wybrała spośród licznych scenariuszy, jakie do niej trafiały. A co najistotniejsze, stała się ikoną dla pokolenia urodzonego w latach 70. Ówczesne dwudziestolatki chciały się ubierać jak ona, czesać w tym samym stylu, podobnie zachowywać. W sobotę, 29 października, Winona Ryder obchodzi 45. urodziny.
Urodziła się 29 października 1971 roku. Swoje imię zawdzięcza nazwie miasta (w stanie Minnesota), w którym się urodziła. Jej rodzicami są Michael Horowitz (syn żydowskich imigrantów z Rosji i Rumunii) i Cindy Palmer. Przodkowie ojca pierwotnie nazywali się Tomchin, jednakże - jak tłumaczy aktorka - ich nazwisko zostało błędnie zapisane, gdy przybyli do wybrzeży Ellis Island w 1906 roku.
To zresztą nie jedyna ciekawa historia związana z rodziną artystki: m.in. na ojca chrzestnego przyszłej gwiazdy wybrano guru hippisów - Timothy'ego Leary, a jednym z najbliższych przyjaciół rodziny pozostawał przez długie lata kolejny autorytet dla bitników - Allen Ginsberg.Getty Images
W 2002 roku pojawiły się dwa filmy z jej udziałem, do których zdjęcia powstały przed jej aresztowaniem: komedie "Simone" i Mr. Deeds - Milioner z przypadku" - ten drugi chociaż zupełnie nieudany, okazał się największym sukcesem komercyjnym w karierze Ryder (126 mln dolarów), ale później było już coraz gorzej.
Jakiś czas temu aktorka zagrała co prawda znakomitą, ale w gruncie rzeczy trzecioplanową rolę w "Czarnym łabędziu" Darrena Aronofsky'ego, ale z pewnością wciąż stać ją na dużo więcej.
Udowodniła to rolą w tegorocznym hicie Netflixa "Stranger Things" (na zdjęciu). Sukces produkcji sprawił, że widzowie czekają już na planowaną drugą serię. Czy dla Winony Ryder oznacza to reaktywację upadłej kariery?Netflix materiały prasowe
Dekadę aktorka zamknęła udziałem w melodramacie "Miłość Nowym Jorku" (za kreację w nim dostała nominację, ale do Złotej Maliny), a także... gwiazdą w słynnej hollywoodzkiej Alei Sław. Została 2165 osobą, którą w ten sposób uhonorowano.
I wówczas nadszedł pechowy 2001 rok, który załamał jej aktorską karierę. Pod jego koniec (12 grudnia) aktorkę aresztowano z zarzutami sklepowych kradzieży w Beverly Hills. Miała wynieść warte 5500 dolarów ubrania i akcesoria. Ówczesny prokurator okręgowy Los Angeles postanowił na jej przykładzie zrobić "modelowy proces". Liczne pertraktacje nie przyniosły skutki w postaci ugody. Dodatkowo aktorkę oskarżono o korzystanie z lekarstw bez ważnych recept. Wreszcie po roku gwiazda została skazana na 3 lata więzienia w zawieszeniu, grzywnę, 480 godzin prac społecznych i nadzór psychologa.Mary Evans Picture LibraryEast News
Wreszcie w 1999 roku artystka powróciła niejako do korzeni, przyjmując rolę sprawiającej problemy i potrzebującej specjalistycznego leczenia psychiatrycznego bohaterki w "Przerwanej lekcji muzyki" Jamesa Mangolda, na podstawie autobiograficznej powieści Susanny Kaysen. Obraz miał być wielkim powrotem Ryder (zagrała główną rolę i była jednym z producentów wykonawczych), rodzajem drugiego oddechu, tymczasem stał się przepustką do wielkiej kariery dla Angeliny Jolie, która została za drugoplanową kreację w nim nagrodzona Oscarem.
Mary Evans Picture LibraryEast News
Druga połowa lat 90. nie była już dla Ryder tak udana. Złożyły się na to przede wszystkim finansowe klęski jej kolejnych przedsięwzięć: "Chłopców" - nieudanej powtórki z "Przed wschodem słońca" Richarda Linklatera, "Sposobu na Ryszarda" - debiutu reżyserskiego Ala Pacino, filmu o realizacji filmu, a zwłaszcza "Czarownic z Salem" (wszystkie z 1996 roku), kostiumowego dramatu ze sporym budżetem o grupie młodych dziewcząt, które w XVII wieku zostają oskarżone o czary.
W efekcie Ryder nieco się wycofała, zaczęła mniej grywać - w jednym obrazie rocznie, uważniej wybierać produkcje, w których się pojawia. W efekcie, w 1997 roku mogliśmy ją oglądać w czwartej części słynnego "Obcego" (na zdjęciu) w reżyserii Jean-Pierre'a Jeuneta (podobno jeden z jej braci jest wielkim fanem serii i bardzo prosił ją, by zagrała), o podtytule "Przebudzenie", a rok później pojawiła się w "Celebrity" Woody'ego Allena, obrazie ośmieszającym życie sław.Everett CollectionEast News
Następnie Ryder pojawiła się w słynnych kostiumowych produkcjach: "Wieku niewinności" (na zdjęciu) Martina Scorsese i "Domu dusz" Billie'ego Augusta (oba z 1993 roku). Za ten pierwszy obraz, w którym zagrała dobroduszną i cnotliwą May Welland została nominowana do Oscara i Złotego Globa.
1994 rok to kolejne sukcesy gwiazdy. Role w "Małych kobietkach", na podstawie powieści Louisy May Alcott (kolejna nominacja do Oscara), i "Orbitowaniu bez cukru" Bena Stillera - portretu słynnej Generacji X - pokazały po raz kolejny jak uzdolnioną i wszechstronną jest aktorką.Mary Evans Picture LibraryEast News
Co ciekawe, w tym samym 1990 roku artystka miała też zagrać w "Ojcu chrzestnym III" Francisa Forda Coppoli - została wybrana do roli Mary Corleone, ale dwa dni przed rozpoczęciem zdjęć zrezygnowała z niej z powodu przemęczenia (podobno nie chciała źle wypaść przed kamerą) i w efekcie postać zagrała córka reżysera, Sofia.
Kolejne produkcje podtrzymały jednak gwiazdorski status Ryder, między innymi ze względu na twórców, z którymi pracowała. W 1991 roku artystka wcieliła się w kierowcę taksówki w nowelowej produkcji Jima Jarmusha "Noc na Ziemi". W kolejnym roku dostała propozycję zagrania w telewizyjnej wersji "Drakuli". Zafascynowana scenariuszem, zainteresowała nim znanego jej już Coppolę, który na jego podstawie stworzył słynny horror z Garym Oldmanem i Ryder w podwójnej roli: niegdysiejszej i obecnej ukochanej tytułowego wampira (na zdjęciu).Everett CollectionEast News
Niezwykle istotne okazały się dla jej aktorskiej kariery dwa inne obrazy, których premiera przypadła na 1990 rok: "Edward Nożycoręki" i "Syreny". Za rolę w tym ostatnim, w którym wcieliła się w głęboko wierzącą Charlotte, która chce iść do klasztoru, a tymczasem zostaje zmuszana do ciągłych przeprowadzek z powodu nieudanych związków jej matki (Cher), była po raz pierwszy nominowana do Złotego Globa. Obraz Burtona, z którym spotkała się na planie po raz drugi, stał się natomiast filmem kultowym, a Ryder zagrała w nim ze swoim ówczesnym partnerem, Johnnym Deppem. Para była razem od 1989 do 1993 roku, przez trzy lata będąc narzeczeństwem, a Depp wytatuował sobie nawet na ramieniu napis: "Winona Forever" (który po zerwaniu zamienił na "Wino Forever").
Collection ChristophelEast News
Rok później aktorka pojawiła się w obrazie "Amerykański kadryl", ale przełomem była kolejna rola - w filmie Tima Burtona "Sok z żuka" (1988, na zdjęciu), gdzie zagrała obok m.in. Micheala Keatona, Geeny Davis i Aleca Baldwina. Wcieliła się tam w nastoletnią Lydię, która jako jedyna potrafi porozumiewać się z duchami nawiedzającymi dom, w którym mieszka ona z rodzicami. W kolejnych latach Ryder najczęściej wcielała się w nastolatki z problemami w takich filmach, jak: "Rok 1969" (1988), "Wielkie kule ognia", "Śmiertelne zauroczenie" (oba z 1989 roku) czy "Witaj w domu, Roxy Carmichael" (1990).GEFFEN FILM/WARNER BROTHERS East News
Kiedy dziewczynka miała siedem lat, jej rodzina przeprowadziła się do Kalifornii, gdzie - wraz z siedmioma innymi - mieszkała w komunie hippisowskiej pod Elk. Na prowincji nie było elektryczności ani telewizji, więc Winona przede wszystkim dużo czytała. Aktorstwem zainteresowała się przypadkiem - matka wyświetliła jej kilka filmów z projektora umieszczonego w stodole...
Gdy Ryder miała 10 lat jej rodzina ponownie się przeprowadziła - tym razem do Petalumy. W ciągu kilku pierwszych dni w pobliskim gimnazjum mała Winona była nękana przez grupę brutali, którzy wzięli ją za... zniewieściałego chłopca. Doprowadziło to do tego, że jej rodzice zdecydowali się na indywidualny tok nauczania dla swojego dziecka.
W wolnym od zajęć szkolnych czasie, Ryder kontynuowała zapoczątkowaną niegdyś pasję, uczęszczając do American Conservatory Theater w pobliskim San Francisco, gdzie zaczęła brać lekcje gry aktorskiej. W wieku 14 lat wzięła udział w swoim pierwszym przesłuchaniu. Nie dostała roli, ale zainteresowała swoją osobą reżysera - Davida Seltzera, który obsadził ją w swoim następnym filmie zatytułowanym "Lucas" (1986, na zdjęciu). To wówczas powstał jej pseudonim - na cześć piosenkarza, Mitcha Rydera.Everett CollectionEast News
Jej życie to gotowy scenariusz na film
Jej życie to gotowy scenariusz na fascynujący film... dramatyczny. Zawsze była outsiderką. Dorastała w otoczeniu książek i bitników - w domu jej rodziców bywali Aldous Huxley i Allen Ginsberg, a jej ojcem chrzestnym jest Timothy Leary, który w latach 60. XX wieku stał się narkotykowym prorokiem i zachęcał młodych ludzi do kwestionowania wartości drobnomieszczańskiej Ameryki.
Jako introwertyczna i marzycielska nastolatka nie znajdowała miejsca wśród rówieśników. Już w szkole średniej pisała scenariusze dla Martina Scorsese, a prosto ze szkoły filmowej w San Francisco trafiła do filmu Tima Burtona "Sok z żuka". I tak świat poznał Winonę Ryder i zakochał się w niej.
Była też wielką miłością Johnny'ego Deppa, który poprosił ją o rękę po zaledwie 5 miesiącach znajomości. Para była razem od 1989 do 1993 roku, przez trzy lata będąc narzeczeństwem, a Depp wytatuował sobie nawet na ramieniu napis: "Winona Forever" (który po zerwaniu zamienił na "Wino Forever").
Winona Ryder i Johnny Depp w 1990 rokuRon Galella, Ltd./Ron Galella CollectionGetty Images
Dostawała milionowe gaże za role i stała się prawdziwą gwiazdą filmową. Grała u najlepszych reżyserów świata: Tima Burtona, Francisa Forda Copolli, Martina Scorsese, Jima Jarmuscha i zdobyła nominacje do Złotego Globu i Oscara.
Była pierwszą aktorką od czasów Natalie Wood, która na ekranie zmieniała się z dziecka w dorosłą kobietę.
Winona Ryder: Upadek gwiazdy
Kiedy wydawało się, że wszystko w życiu aktorki układa się wspaniale, 2001 rok załamał jej aktorską karierę. 12 grudnia 2001 roku Winona Ryder została aresztowana z zarzutami sklepowych kradzieży w Beverly Hills. Miała wynieść warte 5500 dolarów ubrania i akcesoria.
Ówczesny prokurator okręgowy Los Angeles postanowił na jej przykładzie zrobić "modelowy proces". Liczne pertraktacje nie przyniosły skutki w postaci ugody. Dodatkowo aktorkę oskarżono o korzystanie z lekarstw bez ważnych recept. Wreszcie po roku gwiazda została skazana na 3 lata więzienia w zawieszeniu, grzywnę, 480 godzin prac społecznych i nadzór psychologa.
W 2002 roku pojawiły się dwa filmy z jej udziałem, do których zdjęcia powstały przed jej aresztowaniem: komedie "Simone" i Mr. Deeds - Milioner z przypadku" - ten drugi chociaż zupełnie nieudany, okazał się największym sukcesem komercyjnym w karierze Ryder (126 mln dolarów), ale później było już coraz gorzej. Po wyroku Ryder postanowiła się wycofać.
"Zaczynasz się wtedy interesować innymi rzeczami" - przyznała w rozmowie z "Marie Claire". Z perspektywy lat podkreśla, że to najlepsze, co mogło jej się stać. "To pomogło mi zrozumieć, że kocham aktorstwo, uwielbiam grać, chcę to robić. Równocześnie pokazało mi, że są inne rzeczy, że nie chodzi tu wyłącznie o mnie, o robienie filmów" - wyjaśniła w rozmowie z "Interview".
Winona Ryder w sądzie (2002)Steve Grayson/WireImageGetty Images
"Stranger Things" i wielki powrót Winony Ryder
Wydawało się, że po aferze z kradzieżą Winona Ryder zniknie z ekranu na zawsze. W 2010 roku aktorka zagrała znakomitą, ale w gruncie rzeczy trzecioplanową rolę w "Czarnym łabędziu" Darrena Aronofsky'ego.
W wielkim stylu powróciła dopiero w 2016 roku, dzięki roli w mrocznym serialu Netfliksa "Stranger Things". Mało która produkcja odniosła w ostatnich latach taki sukces. W 2020 roku świetną kreację aktorka stworzyła również w produkcji HBO "Spisek przeciw Ameryce".
Czas na powrót do kina?
Dokument "Winona Ryder: mistrzyni, outsiderka" to wnikliwy portret niezwykle utalentowanej, wrażliwej i skomplikowanej kobiety. W filmie o aktorce wypowiadają się znani twórcy kina i dziennikarze, ona sama nie zabiera głosu. Film jest dostępny za darmo do 8 lipca na platformie VOD ARTE.tv.
Winona Ryder wróciła na szczyt dzięki roli w "Stranger Things"Randy Holmes/Walt Disney TelevisionGetty Images