"Terytorium": Być jak "Serpico"
Czy to zarzut? Nie, jeżeli pamiętamy, że "Serpico" Sidneya Lumeta jest biblią każdego filmowca, który bierze się za opowieść o jedynym sprawiedliwym gliniarzu, wbrew własnemu interesowi ujawniającemu korupcję kumpli w mundurach. Jednak można już stawiać zarzuty, jeżeli pół wieku po premierze arcydzieła Lumeta oczekujemy świeżego powiewu w tym gatunku. Co przesądziło o sukcesie "Cop Land" Jamesa Mangolda czy "Dnia próby" Antoine'a Fuqua? Nie tylko znakomite kreacje aktorskie całej masy gwiazd w nich występujących, ale przede wszystkim scenariusz wychodzący ponad gatunkowe klisze.
Przywołuję tutaj amerykańską klasykę, bo Bartosz Paduch nawiązuje do niej, a nie do policyjnego kina, które ukształtowało polską kinematografię. Nie ma w "Terytorium" zapijaczonych policjantów z "Drogówki" Wojciecha Smarzowskiego, a żaden wulgarny uliczny tekst nie ma potencjału nieśmiertelności, co było wizytówką wczesnego Patryka Vegi ze świata "Pitbulla". Jeżeli szukacie natomiast romantycznego łajdaka z policyjną blachą, to odsyłam do granego w kinach "Zamachu na papieża" Władysława Pasikowskiego, czyli ojca chrzestnego polskiego kina o "brudnych gliniarzach".
Paduch i współscenarzysta Marcin Grabowski zabierają nas do małego miasteczka, gdzie główną atrakcją jest baza amerykańskiej armii. Nie do końca jest to atrakcja pożądana, bo amerykańscy chłopcy robią burdy w lokalnych barach i zachowują się na nieswoim terytorium jak namiestnicy. Na własnym terytorium są natomiast policjanci Adam (Józef Pawłowski) i Arek (Przemysław Przestrzelski), ale oni też specjalnie mądrze zachować się nie potrafią. Mają kraksę z samochodem żony burmistrza, za co trafiają na zsyłkę. Arek trafia do drogówki, a Adam zostaje przykuty do obserwacji miejskiego monitoringu.
Zobacz również:
Wtedy właśnie odkrywa dwa niepokojące nagrania. Jedno rejestruje interwencje jego kolegów po zgłoszeniu gwałtu dokonanego przy rondzie. Podobno przez amerykańskiego żołnierza. Nagranie zostaje wykasowane w kluczowym momencie. Na drugim Adam widzi (podgląda z nudów ekscentryczną sąsiadkę z różowymi włosami), jak jego ukochanej żonie Dorocie (Maja Pankiewicz), jakiś zakapturzony typ wręcza pod blokiem kwiaty. Ta sama dziwna postać w kapturze pojawia się na rondzie, gdzie miało dojść do gwałtu. Kim jest? Czy oba wydarzenia się łączą? Adam szybko przekonuje się, że nie może ufać kolegom z pracy, którzy są po uszy umoczeni w lokalne układy, ale też jego domowy mir z żoną i kilkuletnią córeczką może być iluzją.
Policyjne kino idealne na streaming
Paduch jest autorem świetnych dokumentów o Moleście Ewenement, Macieju Parowskim i grupie Totart. Nie są więc reżyserowi obce uświęcone przez raperów hasło HWDP i zamiłowanie do kina gatunkowego, które Parowski promował całe życie. Przemocowiec Arek mógłby zagrać brutalnego gliniarza w klipie Molesty, natomiast wiecznie naćpanego i cierpiącego wewnętrzne katusze Roberta (Igor Kowalunas) widzę na dawnych gdańskich imprezach ekipy Zbigniewa Sajnóga.
Dobrze się stało, że Paduch obsadził film aktorami nieogranymi w polskim kinie, bo dzięki temu łatwiej jest nam wejść w klimat prowincjonalnego miasteczka, żyjącego nie tylko pod dyktando burmistrza, proboszcza i komendanta, ale też Wuja Sama z pobliskiej enklawy z wiszącą amerykańską flagą. Zresztą ekscentryczna sąsiadka w różowych włosach (Diana Zamojska), która nagrywa na kasetach VHS życie osiedla, nazywa miasteczko kolonią. Amerykańską? Mam nadzieję, że nie jest ona wyborczynią Grzegorza Brauna.
Zobacz również:
Szkoda, że mimo tak wielu interesujących pobocznych elementów, główna oś narracji jest do bólu schematyczna. Paduch gra znaczonymi kartami i nawet gdy dostajemy narracyjne przewrotki, to temperatura ich dramaturgii jest co najwyżej letnia. Adam dostrzega korupcje kolegów i wbrew wszystkiemu chce ją ujawnić. Dlaczego? Skąd u niego taka siła charakteru i ducha? Co powoduje, że on jedyny ma jaja, by pójść na wojnę z całym układem? Paduch nie zarysowuje satysfakcjonująco przemiany głównego bohatera nawet w sytuacji, gdy wali mu się domowy fundament. Adam jest w potrzasku i nie może ufać nikomu. Jest rozdarty moralnie? Ma wątpliwości, w jaką stronę powinien pójść? Pewnie tak, ale nie widać tego na ekranie. Szkoda, bo Józef Pawłowski potrafi zagrać postać, w której emocje powoli kipią i tylko czekają na eksplozję. Ta nie następuje, chyba, że weźmiemy za nią finałową strzelaninę (taka musi przecież być w każdym rasowym cop movie!), ale i ona specjalnie efektowna nie jest.
Niemniej jednak "Terytorium" ogląda się całkiem przyjemnie. To policyjne kino pasujące pod streaming. Średniak, który nie drażni, ale też niczym nie zachwyca. Ot, kolejna opowieść o Serpico. Tym razem o imieniu Adam z polskiej prowincji. Cóż, jestem miłośnikiem kina sensacyjnego z lat 90., więc każda opowieść o samozwańczym szeryfie robiącym porządki w miasteczku sprawia mi przyjemność. Nawet jeżeli Amerykanie są w nich czarnymi charakterami, co akurat w dzisiejszej sytuacji geopolitycznej zbyt pocieszające nie jest.
5/10
"Terytorium", reż. Bartosz Paduch, Polska 2025.
